მთავარი

BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2026 წლის ოქტომბერში ფასებზე დაკვირვების ექვსი ქალაქიდან ხუთში წლიური ინფლაცია 5%-ს აღემატებოდა, ყველაზე მაღალ და დაბალ მაჩვენებლებს შორის სხვაობა კი 3.49 პროცენტული პუნქტი იყო. ეს აჩვენებს, რომ გაძვირება ფართოდ არის გავრცელებული, თუმცა ოჯახის ბიუჯეტსა და ადგილობრივი ბიზნესის მოთხოვნაზე მის გავლენას ქალაქის კონკრეტული ხარჯები განსაზღვრავს.

ძირითადი მიგნებები

• საქსტატის ქალაქების ინდექსების BTU-ს გამოთვლით, 2026 წლის ოქტომბერში წლიური ინფლაცია თბილისში 6.39%, თელავში კი 2.90% იყო; 3.49-პუნქტიანი დიაპაზონი ფასების ზრდის ტემპების სხვაობაა და არა ქალაქებს შორის სიძვირის სხვაობა.
• 2026 წლის ოქტომბერში, წინა წლის ოქტომბერთან შედარებით, ტრანსპორტის ფასები დაკვირვების ექვსივე ქალაქში 18.31–24.99%-ით, საცხოვრებლისა და კომუნალური მომსახურების ფართო ჯგუფი კი 9.39–12.71%-ით გაძვირდა. ეს საერთო წნეხი დაბალი საერთო ინფლაციის მქონე ქალაქებსაც ეხება.
• BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, საქართველოს ოჯახებისა და ბიზნესისთვის ქალაქის საერთო ინფლაციის გამოყენება უფრო სასარგებლოა ხარჯების შესაბამის ჯგუფებთან ერთად: განათლების ინდექსის შემცირება ავტომატურად არ ამცირებს იმ ოჯახის გადასახადებს, რომელიც ამ მომსახურებას არ ყიდულობს.

საქართველოს წლიური ინფლაციის 5.9%-მდე ზრდა მნიშვნელოვანია როგორც მომხმარებლისთვის, ისე კომპანიისთვის, რომელიც მომავალი წლის ხელფასს, ფასს ან გაყიდვებს გეგმავს. მაგრამ ეროვნული მაჩვენებლის მიღმა ქალაქების მიხედვით განსხვავებული სურათია. საქსტატის 3 ნოემბრის რელიზის და დეტალური ცხრილების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ ოქტომბერში ფასები მხოლოდ ერთ დიდ ბაზარზე არ გაზრდილა. დაკვირვების ექვსი ქალაქიდან ხუთში წლიური ზრდა 5%-ზე მაღალი იყო. თელავი ამ ჯგუფიდან გამოირჩეოდა, თუმცა იქაც რამდენიმე აუცილებელი ხარჯი ორნიშნა ტემპით გაიზარდა. 

BTU-ს მთავარი მიგნება ამ ორი გარემოების ერთობლივი დანახვაა: ფასების ზრდა გეოგრაფიულად ფართოა, ხოლო დაბალი საერთო ინფლაცია ხარჯების ყველა მიმართულებით შვებას არ ნიშნავს. ეს განსხვავება პრაქტიკულია. მეწარმეს შეიძლება ეროვნულ მონაცემზე დაყრდნობით მოთხოვნის ერთი სურათი ჰქონდეს, მისი ქალაქის მომხმარებელს კი საკვების, საცხოვრებლის ან მკურნალობის ხარჯი სხვაგვარად იცვლებოდეს. საერთო მაჩვენებლის ქალაქებისა და ჯგუფების მიხედვით გაშლა ამ განსხვავებას ხილულს ხდის, კონკრეტული ოჯახის ხარჯის გამოგონების გარეშე.

ხუთ ქალაქში ზრდა 5 პროცენტს აჭარბებს

ოქტომბერში წლიური ინფლაცია თბილისში 6.39%, ბათუმში 6.36%, ზუგდიდში 5.41%, ქუთაისში 5.36%, გორში 5.32%, თელავში კი 2.90% იყო. BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, ყველაზე მაღალ და დაბალ ზუსტ მაჩვენებლებს შორის სხვაობა 3.4853 პროცენტული პუნქტია, დამრგვალებით 3.49 პუნქტი. პროცენტული პუნქტი ორი პროცენტული მაჩვენებლის სხვაობას ნიშნავს. ამიტომ ეს რიცხვი არ ამბობს, რომ თბილისი თელავზე 3.49%-ით ძვირი ქალაქია. 

ინფლაცია ქალაქების მიხედვით

2026 წლის ოქტომბერი. წლიური: 2025 წლის ოქტომბერთან; თვიური: 2026 წლის სექტემბერთან. წყარო: საქსტატი; ინდექსიდან პროცენტულ ცვლილებაზე გადაყვანა და დამრგვალება: BTU. [2–3]

თბილისისა და ბათუმის წლიურ მაჩვენებლებს შორის სხვაობა ძალიან მცირეა. ორივე ქალაქის შედეგი ერთი ათწილადის სიზუსტით 6.4%-ია. ასეთი სიახლოვისგან მკვეთრი რეიტინგის შექმნა სასარგებლო არ იქნება. უფრო მნიშვნელოვანი განსხვავება ქალაქების დიდ ნაწილსა და თელავს შორის ჩანს, შემდეგი კითხვა კი არის, რომელი ხარჯები მოძრაობს თითოეულ მათგანში განსხვავებულად. ცხრილში დამატებული თვიური მაჩვენებელი გვახსენებს პერიოდების განსხვავებასაც: ოქტომბრის ცვლილება სექტემბერთან წლიური ტემპისგან ცალკე ინფორმაციაა და მას არ უნდა დაემატოს.

არც ფრაზა „ხუთი ექვსიდან“ ნიშნავს მოსახლეობის ხუთ მეექვსედს. ეს არის ოფიციალური დაკვირვების ქალაქების რაოდენობა და არა დაზარალებული ადამიანების წილი. საქსტატი ფასებს თბილისში, ქუთაისში, ბათუმში, გორში, თელავსა და ზუგდიდში აგროვებს. ამ ქალაქების მაჩვენებლები რეგიონების ყველა დასახლებას ცალ-ცალკე არ აღწერს. მონაცემები გვეხმარება დავინახოთ გავრცელების სურათი, მაგრამ სოფლის ან კონკრეტული მუნიციპალიტეტის ოჯახის ინფლაციის დონის შეფასების საფუძველს არ გვაძლევს. 

საერთო ზეწოლა და ადგილობრივი განსხვავება

ქალაქების შედეგებს შორის საერთო ტენდენცია ნამდვილად შეინიშნება. ტრანსპორტის ჯგუფის წლიური გაძვირება ექვსივე ქალაქში მაღალი იყო: მინიმუმი ქუთაისში 18.31%-ს, მაქსიმუმი ბათუმში 24.99%-ს შეადგენდა. საცხოვრებლის, წყლის, ელექტროენერგიის, აირისა და სხვა სათბობის ჯგუფი ყველა ქალაქში 9.39–12.71%-ით გაიზარდა. ტრანსპორტის ჯგუფი საწვავთან ერთად სატრანსპორტო საშუალებების შეძენასა და მომსახურებასაც მოიცავს; საცხოვრებლის ჯგუფი კი მხოლოდ ბინის ქირა არ არის. 

ამასთან, საერთო წნეხის გვერდით ადგილობრივი სხვაობებიც თვალსაჩინოა. სურსათი და უალკოჰოლო სასმელები ბათუმში წლიურად 5.01%-ით გაძვირდა, თბილისში 2.69%-ით, თელავში კი მხოლოდ 0.15%-ით. ჯანმრთელობის დაცვის ჯგუფში თბილისს 9.41%-იანი ზრდა ჰქონდა, ბათუმს კი 4.84%-იანი. შედეგად, თითქმის ერთნაირი საერთო ინფლაციის მქონე ორ ქალაქშიც კი განსხვავებული ხარჯი შეიძლება იყოს უფრო მძიმე. ეს მონაცემები მომსახურებისა და პროდუქტების ჯგუფების საშუალო ცვლილებას აჩვენებს და არა ყველა მაღაზიაში ან კლინიკაში ერთსა და იმავე ფასის ზრდას.

ოთხი ხარჯის განსხვავებული მოძრაობა

წლიური ცვლილება %, 2026 წლის ოქტომბერი 2025 წლის ოქტომბერთან. საცხოვრებლის ფართო ჯგუფი მოიცავს წყალს, ელექტროენერგიას, აირსა და სხვა სათბობს. რიცხვები ჯგუფების ფასების ცვლილებაა და არა მათი წვლილი მთლიან ინფლაციაში. წყარო: საქსტატი; გამოთვლით და დამრგვალება: BTU. [2]

ცხრილი ორ საკითხს ერთმანეთისგან განასხვავებს. პირველი არის ჯგუფის გაძვირების ტემპი, მეორე კი ამ ჯგუფის გავლენა მთლიან ინფლაციაზე. უფრო მაღალი პროცენტი ყოველთვის უფრო დიდ წვლილს არ ნიშნავს: მნიშვნელოვანია, რა წონა აქვს შესაბამის ხარჯს კალათაში. ამ სტატიაში ქალაქების ჯგუფური ტემპებია შედარებული. მათი საშუალებით ვერ დავადგენთ ცალკეული ჯგუფების ზუსტ წვლილს ან ქალაქებს შორის არსებული მთლიანი სხვაობის მიზეზთა რაოდენობრივ განაწილებას. ამისათვის შესაბამისი წონებისა და შედარებადი საბაზო ინდექსების სრული გაანგარიშებაა საჭირო. 

რას გვიჩვენებს თელავის დაბალი მაჩვენებელი?

თელავის 2.90%-იანი წლიური ინფლაცია განსაკუთრებით კარგი მაგალითია იმისა, რატომ გვჭირდება საერთო მაჩვენებელთან ერთად მისი სრული შემადგენლობა. ამ ქალაქში ტრანსპორტი 22.17%-ით, საცხოვრებლისა და კომუნალური მომსახურების ჯგუფი 10.73%-ით, ჯანმრთელობის დაცვა კი 7.68%-ით გაძვირდა. ამავე დროს, სურსათისა და უალკოჰოლო სასმელების საერთო ფასები თითქმის უცვლელი იყო, განათლების ჯგუფის ინდექსი კი 40.29%-ით შემცირდა. ეს მოძრაობები ერთსა და იმავე ქალაქში თანაარსებობს.

განათლების ფასების შემცირება მთელ ქვეყანაში ცალკე განხილვას იმსახურებს. საქსტატის ეროვნული რელიზით, ამ ჯგუფის წლიური ფასები 12.0%-ით დაეცა, უმაღლესი განათლების ქვეჯგუფის კი 32.9%-ით. ამავე დროს, სკოლამდელი და დაწყებითი განათლება 8.8%-ით, საშუალო განათლება 6.6%-ით გაძვირდა. ამიტომ განათლების საერთო კლებიდან არ გამომდინარეობს, რომ ყველა ასაკის ბავშვის ან ყველა სტუდენტის სწავლის საფასური შემცირდა. ამასთან, უმაღლესი განათლების ეროვნული მონაცემი და თელავის განათლების ჯგუფის მაჩვენებელი სხვადასხვა დაფარვის მონაცემებია. 

ასეთი სხვაობა მნიშვნელოვანი სოციალური საკითხია. ოჯახი, რომელსაც შესაბამისი სასწავლო გადასახადი არ ჰქონია, მის შემცირებას საკუთარ ბიუჯეტში ვერ იგრძნობს. ამ ოჯახისთვის ტრანსპორტისა და მკურნალობის გაძვირება შეიძლება მთავარი ცვლილება იყოს მაშინაც, როცა ქალაქის საერთო ინფლაცია შედარებით დაბალია. მეორე ოჯახისთვის სწავლის ხარჯის რეალური შემცირება მნიშვნელოვანი შეღავათი შესაძლოა გახდეს. ეს არის მონაცემების ეკონომიკური ინტერპრეტაცია და არა ოჯახების მიერ მიღებული სარგებლის გაზომვა: ამის დასადგენად მათი ფაქტობრივი ხარჯებისა და მომსახურების გამოყენების ინფორმაცია გვჭირდება.

რას ზომავს ქალაქის ინდექსი?

საქსტატის 2026 წლის კალათა 305 დასახელების საქონელსა და მომსახურებას აერთიანებს და ექვსივე ქალაქში ერთნაირია. კალათა საშუალო მომხმარებლის ხარჯების სტრუქტურას ასახავს; ყველა ოჯახი ამ კალათას სრულად და იმავე პროპორციით არ ყიდულობს. ფასების რეგისტრაცია ყოველთვიურად საცალო ვაჭრობისა და მომსახურების ობიექტებში მიმდინარეობს. ეროვნული ინდექსი ქალაქების შედეგების უბრალო საშუალო არ არის: მეთოდოლოგია მათ რეგიონული დანახარჯების სტრუქტურის შესაბამისი წონებით აერთიანებს. 

ამის გამო დაბალი ინფლაცია დაბალ ფასებთან არ უნდა გავაიგივოთ. ქალაქის წლიური ინდექსი ამ ქალაქის მიმდინარე ფასებს მისივე წინა წლის ფასებთან ადარებს. ორ ქალაქს შეიძლება განსხვავებული საწყისი ფასები ჰქონდეს, რასაც ზრდის პროცენტები ვერ გვეტყვის. ქალაქების სიძვირის შესადარებლად საჭიროა შედარებადი პროდუქტებისა და მომსახურების რეალური ფასები, საცხოვრებლის ერთნაირი პირობები და შესაბამისი ხარჯვის კალათა. ოქტომბრის ცხრილი ასეთ რეიტინგს არ ადგენს.

ასეთივე სიფრთხილე საჭიროა ხელფასის მსყიდველუნარიანობის შეფასებისას. მხოლოდ ქალაქის ფასების ზრდით ვერ დავასკვნით, რამდენად გაუარესდა ან გაუმჯობესდა ოჯახის მდგომარეობა. საჭიროა შემოსავლის ცვლილებაც, ოჯახის შემადგენლობაც და ისიც, კონკრეტულად რაში ხარჯავს ოჯახი ფულს. თუმცა ქალაქისა და ჯგუფის ინდექსები უკვე გვაძლევს უფრო ზუსტ საწყის კითხვას: რომელი ხარჯის ზრდას უნდა გაუძლოს კონკრეტულმა შემოსავალმა? ეს უფრო შინაარსიანი მიდგომაა, ვიდრე ეროვნული პროცენტის ყველა ადამიანზე ერთნაირად გავრცელება.

რას ნიშნავს სურათი ბიზნესისთვის?

ადგილობრივი კომპანიისთვის ინფლაცია ერთდროულად ხარჯისა და მოთხოვნის საკითხია. თუ მომხმარებელი მეტს იხდის აუცილებელ ტრანსპორტში, საცხოვრებელსა და მკურნალობაში, სხვა შენაძენებისთვის დარჩენილი თანხა მის შემოსავალზეც იქნება დამოკიდებული. ტანსაცმლის მაღაზიას, კაფეს, სარემონტო მომსახურებასა და სხვა ბიზნესს ეს შესაძლო გადანაწილება სხვადასხვა გზით შეეხება. ოფიციალური ინდექსი არ ზომავს კონკრეტული კომპანიის გაყიდვებს, მაგრამ გვაჩვენებს, თუ სად შეიძლება მომხმარებლის ბიუჯეტზე წნეხი გაძლიერდეს.

ამიტომ ეროვნული 5.9% არც ყველა პროდუქტის ფასის გაზრდის მზა საფუძველია და არც ყველა თანამშრომლის ცხოვრების ხარჯის ზუსტი საზომი. კომპანიას საკუთარი შესყიდვების, ქირის, მომსახურებისა და ხელფასის დინამიკა სჭირდება. ქალაქის მონაცემები ამ შეფასებას კონტექსტს სძენს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემოსავლის ფულად ზრდასა და რეალურად გაყიდული საქონლის რაოდენობის ერთმანეთისგან გარჩევა: ბრუნვა შეიძლება უფრო მაღალი ფასებით გაიზარდოს მაშინაც, როცა მომხმარებელი მეტს აღარ ყიდულობს.

ფილიალების მქონე ბიზნესისთვის ქალაქების განსხვავება კიდევ უფრო თვალსაჩინოა. ერთი და იმავე შეთავაზების მიმართ მოთხოვნის დასაგეგმად მხოლოდ ეროვნული საშუალო შეიძლება ზედმეტად ფართო საზომი იყოს. მაგალითად, საკვების ხარჯის განსხვავებული მატება მომხმარებლის თავისუფალ ბიუჯეტზე განსხვავებულ გავლენას შეიძლება ახდენდეს. თუმცა მხოლოდ ამ ცხრილით გაყიდვების შემცირების მიზეზის დადგენა არ შეიძლება: შეთავაზების ხარისხი, კონკურენცია, შემოსავალი და სეზონურობაც გასათვალისწინებელია. მონაცემი კითხვას აზუსტებს, პასუხს ავტომატურად არ გვაძლევს.

ეროვნული სურათი ადგილობრივ დეტალთან ერთად

ოქტომბრის მონაცემების მთავარი პასუხი მარტივია: გაძვირება მხოლოდ თბილისის ამბავი არ არის, ხოლო დაბალი საერთო მაჩვენებელი ყველა აუცილებელი ხარჯის სტაბილურობას არ ნიშნავს. BTU-ს შედარება ამას ერთდროულად აჩვენებს ქალაქების რაოდენობით, 3.49-პუნქტიანი დიაპაზონით და ხარჯების განსხვავებული შემადგენლობით. ოჯახისთვის მნიშვნელობა აქვს იმ მომსახურებას, რომელსაც რეალურად იყენებს; ბიზნესისთვის კი იმ ხარჯებსა და მომხმარებლებს, რომლებთანაც მუშაობს. ეროვნული ინფლაცია საერთო მიმართულებას გვაძლევს, ქალაქისა და ხარჯების დეტალები კი ამ მიმართულების პრაქტიკულ მნიშვნელობას გვიხსნის.

კითხვები და პასუხები

ნიშნავს თუ არა თელავის 2.90 პროცენტი, რომ იქ ცხოვრება ყველაზე იაფია?

არა. მაჩვენებელი თელავის ფასების წლიურ ცვლილებას ზომავს. ქალაქებს შორის ფასების დონის ან ცხოვრების სიძვირის რეიტინგისთვის სხვა შედარებაა საჭირო.

რატომ არ არის ეროვნული ინფლაცია ექვსი ქალაქის უბრალო საშუალო?

ეროვნული ინდექსი ქალაქების მონაცემებს რეგიონული დანახარჯების შესაბამისი წონებით აერთიანებს. ყველა ქალაქს თანაბარი წონა არ აქვს.

ეხმარება თუ არა განათლების გაიაფება ყველა ოჯახს?

შეღავათი დამოკიდებულია იმაზე, ყიდულობს თუ არა ოჯახი კონკრეტულ მომსახურებას და შეეცვალა თუ არა მისი გადასახადი. საერთო ინდექსი თითოეული ოჯახის დანაზოგს არ ზომავს.

რისთვის გამოდგება ქალაქების ეს შედარება?

ის აჩვენებს ფასების ზრდის გავრცელებასა და განსხვავებულ ხარჯებს. ოჯახის ბიუჯეტის ან კომპანიის ფასის განსაზღვრისთვის საჭიროა საკუთარი შემოსავლებისა და ხარჯების დამატებითი შეფასება.