ქართული მონაცემები – ეროვნული ციფრული კაპიტალი

რატომ უნდა გაერთიანდეს საქართველოს ეკონომიკური, კულტურული, ისტორიული, სამეცნიერო და ენობრივი ცოდნა სანდო ციფრულ ინფრასტრუქტურაში

ქვეყნის სიმდიდრეზე საუბრისას, ჩვეულებრივ, მიწას, ინფრასტრუქტურას, ბუნებრივ რესურსებს, საწარმოო შესაძლებლობებსა და ადამიანურ კაპიტალს ვგულისხმობთ. ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში ამ ჩამონათვალს კიდევ ერთი რესურსი ემატება: ქვეყნის შესახებ დაგროვილი სანდო მონაცემები. ეკონომიკური სტატისტიკა, კომპანიების ისტორია, სამეცნიერო კვლევები, ხელნაწერები, ზეპირი ტრადიციები, მედიაარქივები, ენობრივი კორპუსები და რეგიონული ცოდნა უკვე მხოლოდ წარსულის ჩანაწერი აღარ არის. სწორად ორგანიზების შემთხვევაში, ისინი ახალი პროდუქტების, უკეთესი სახელმწიფო გადაწყვეტილებების, კვლევის, განათლებისა და საქართველოსთვის მორგებული AI სისტემების საფუძველი ხდება.

მონაცემს ღირებულება მხოლოდ იმიტომ არ აქვს, რომ ციფრულ ფორმატში არსებობს. ფაილების დაგროვება ჯერ კიდევ არ ქმნის კაპიტალს. კაპიტალად მონაცემი მაშინ იქცევა, როდესაც მისი წარმომავლობა ცნობილია, ხარისხი შემოწმებულია, შინაარსი აღწერილია, სხვადასხვა წყაროსთან დაკავშირება შესაძლებელია, გამოყენების სამართლებრივი პირობები გასაგებია და სისტემა მის რეგულარულ განახლებას უზრუნველყოფს. ამ თვალსაზრისით, საქართველოს ამოცანა არ არის ერთი უზარმაზარი საცავის შექმნა. ამოცანაა ეკონომიკური, კულტურული, ისტორიული, სამეცნიერო და ენობრივი ცოდნის ერთიანი, მაგრამ განაწილებული ინფრასტრუქტურის აშენება.

მსოფლიო ბანკის ,,World Development Report 2021: Data for Better Lives” მონაცემს განვითარების რესურსად განიხილავს, რომელსაც შეუძლია საჯარო და კერძო ღირებულების შექმნა, თუმცა იმავე მონაცემმა ნდობის, კონფიდენციალურობისა და ძალაუფლების კონცენტრაციის რისკებიც შეიძლება გააჩინოს. ევროკავშირის მონაცემთა სტრატეგია ამ ხედვას პრაქტიკულ არქიტექტურად გარდაქმნის: საერთო ევროპული მონაცემთა სივრცეები იქმნება ჯანმრთელობის, ენერგეტიკის, სოფლის მეურნეობის, ფინანსების, წარმოების, საჯარო ადმინისტრაციისა და სხვა სტრატეგიულ სფეროებში. მათი მიზანი ყველა მონაცემის ერთ ცენტრში თავმოყრა კი არა, საერთო წესებით უსაფრთხო გაზიარება და ხელახალი გამოყენებაა. საქართველოსთვის ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი მაგალითია: ეროვნული ციფრული კაპიტალი ცენტრალიზებული მონოპოლია არ უნდა გახდეს.

მონაცემი კაპიტალია, მაგრამ არა ჩვეულებრივი კაპიტალი

ქარხანა ერთდროულად ერთ ადგილას მუშაობს, მონაცემი კი მრავალჯერ შეიძლება გამოიყენონ სხვადასხვა ამოცანისთვის. ეკონომიკური დროითი მწკრივი შეიძლება ერთდროულად დაეხმაროს სამინისტროს პოლიტიკის შეფასებაში, ბიზნესს ბაზრის პროგნოზირებაში, უნივერსიტეტს კვლევაში და AI აგენტს მომხმარებლის შეკითხვაზე პასუხის გაცემაში. სწორედ მრავალჯერადი გამოყენების უნარი ზრდის მონაცემის ეკონომიკურ ღირებულებას. მაგრამ ამავე თვისებას ახლავს განსხვავებული წესების საჭიროებაც: პერსონალური, კომერციულად მგრძნობიარე ან საავტორო უფლებებით დაცული მონაცემები ღიად ვერ გავრცელდება მხოლოდ იმიტომ, რომ საზოგადოებრივი სარგებელი არსებობს.

ამიტომ ეროვნული ციფრული კაპიტალი ოთხი შრისგან უნდა შედგებოდეს. პირველი არის თავად შინაარსი – ტექსტი, ცხრილი, გამოსახულება, აუდიო, ვიდეო ან მონაცემთა ნაკრები. მეორეა აღწერა: ვინ შექმნა, როდის, რა მეთოდით და რომელ პერიოდს ეხება. მესამეა ნდობის შრე: წყაროს სტატუსი, ხარისხის შემოწმება, ვერსიები და შეცდომის გასწორების ისტორია. მეოთხეა წვდომისა და გამოყენების წესი: რა არის ღია, რა – ლიცენზირებული, რა – მხოლოდ კვლევისთვის ხელმისაწვდომი და რა უნდა დარჩეს დაცული. ამ ოთხი შრის გარეშე ციფრული არქივი შეიძლება დიდი იყოს, მაგრამ ეკონომიკური და კვლევითი თვალსაზრისით სუსტი.

საქართველოს შემთხვევაში განსაკუთრებული პრობლემა ფრაგმენტაციაა. ოფიციალური სტატისტიკა შეიძლება ერთ სისტემაში იყოს, კომპანიის ფინანსური ინფორმაცია – მეორეში, კვლევითი ნაშრომი – უნივერსიტეტის ცალკეულ საცავში, კულტურული მემკვიდრეობა – მუზეუმსა და არქივში, ხოლო საზოგადოებრივი ცვლილებების ქრონოლოგია – მედიის მრავალწლიან მასალებში. თითოეული წყარო თავისთავად ღირებულია, მაგრამ მათი დაკავშირების გარეშე ქვეყანა ვერ იღებს მთლიან სურათს. AI სისტემისთვის კი ეს ხშირად იმას ნიშნავს, რომ პასუხი ყველაზე ადვილად ხელმისაწვდომ და არა ყველაზე სანდო თუ ავტორიტეტულ წყაროს ეფუძნება.

ეკონომიკური მონაცემები – გადაწყვეტილებიდან ახალ პროდუქტამდე

ეკონომიკური მონაცემების ეროვნული ღირებულება ყველაზე თვალსაჩინოა. ფასები, დასაქმება, ვაჭრობა, ფინანსური სექტორი, კომპანიების ანგარიშგება, უძრავი ქონება, ტურიზმი და რეგიონული წარმოება სახელმწიფო ანგარიშებისთვის შეგროვებული ციფრები კი არა, კერძო ინოვაციის რესურსებია. მათი დაკავშირება შესაძლებელს გახდის სექტორული რისკების უფრო სწრაფ აღმოჩენას, მცირე ბიზნესისთვის ბაზრის ანალიზის გაიაფებას, რეგიონული შესაძლებლობების უკეთ დანახვას და ფინანსური თუ მენეჯერული აგენტების საქართველოს რეალობაზე მორგებას.

ეკონომიკური კაპიტალის თვალსაზრისით ყველაზე დიდი დანაკარგი ხშირად არა მონაცემის სრული არარსებობა, არამედ მისი გამოუყენებლობაა. თუ ინფორმაცია მხოლოდ PDF ანგარიშშია, ცხრილის სათაური მეთოდოლოგიას არ უკავშირდება, ძველი ვერსია ახლით ჩანაცვლებისას ქრება ან კომპანიების დასახელებები სხვადასხვა წყაროში სხვადასხვაგვარად იწერება, ავტომატური ანალიზი ძვირდება. ერთი შეხედვით მცირე ტექნიკური დეფექტები საბოლოოდ იქცევა კვლევის დამატებით ხარჯად, AI-ის შეცდომად და გადაწყვეტილების დაგვიანებად.

კულტურული და ისტორიული მონაცემები – მეხსიერება, რომელიც მუშაობს

ეროვნული ციფრული კაპიტალი მხოლოდ ეკონომიკური მაჩვენებლებისგან ვერ შეიქმნება. ქვეყნის კულტურული და ისტორიული მონაცემები განსაზღვრავს, როგორ ესმის მომავალ თაობას და გლობალურ ტექნოლოგიურ სისტემას საქართველოს ისტორია. ხელნაწერის მაღალი ხარისხის სკანირებული ასლი მნიშვნელოვანია, მაგრამ არასაკმარისი. საჭიროა ტექსტური ტრანსკრიფცია, თარიღი, ავტორი, ადგილმდებარეობა, ენობრივი ვერსია, თემატური აღწერა, დაკავშირებული პირები და მოვლენები, გამოყენების უფლება და ციტირების სტაბილური მისამართი.

UNESCO-ს ციფრული მემკვიდრეობის ქარტია ხაზს უსვამს, რომ ციფრულად შექმნილი ან ციფრულ ფორმატში გადაყვანილი კულტურული, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და ადმინისტრაციული რესურსები განზრახ დაცვას საჭიროებს. ტექნოლოგიის მოძველება, პასუხისმგებლობის გაურკვევლობა და არასაკმარისი სამართლებრივი ჩარჩო შეიძლება ციფრული მემკვიდრეობის დაკარგვის მიზეზი გახდეს. ეს გაფრთხილება საქართველოსთვის განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ისტორიული ცოდნის ნაწილი სხვადასხვა ქვეყანაში, ინსტიტუციასა და ფორმატშია გაფანტული, ხოლო ზეპირი და ადგილობრივი მეხსიერების ნაწილი ჯერ საერთოდ არ არის სისტემურად ჩაწერილი.

კულტურული მონაცემის ეკონომიკური გამოყენებაც ფართოა. სანდო ციფრული კოლექციები ქმნის მასალას განათლებისთვის, ტურიზმისთვის, გამომცემლობისთვის, კინოსა და თამაშებისთვის, დიზაინისთვის, თარგმანისთვის და საერთაშორისო კვლევისთვის. თუმცა კომერციული გამოყენება უნდა ეფუძნებოდეს უფლებების დაცვასა და სამართლიან მონაწილეობას. ეროვნული კაპიტალი არ ნიშნავს კულტურული მასალის უფასო რესურსად გამოცხადებას ყველასთვის; ის ნიშნავს ისეთი წესების შექმნას, რომლებიც დაცვასა და გამოყენებას ერთმანეთს უთავსებს.

სამეცნიერო მონაცემები – კვლევის ხელახლა გამოყენების უნარი

კვლევის ღირებულება მნიშვნელოვნად მცირდება, თუ მისი მონაცემები, მეთოდი და შეზღუდვები ავტორის კომპიუტერში ან ერთჯერად ანგარიშში რჩება. UNESCO-ს ღია მეცნიერების რეკომენდაცია სამეცნიერო ცოდნის, კვლევითი მონაცემების, პროგრამული უზრუნველყოფისა და ინფრასტრუქტურის ხელმისაწვდომობასა და ხელახალ გამოყენებას პროგრესის დაჩქარების საფუძვლად განიხილავს. საქართველოსთვის, საჯარო თუ ინსტიტუციური დაფინანსებით ჩატარებული კვლევა – კანონისა და ეთიკის ფარგლებში – უნდა მოიცავდეს ციტირებად მონაცემთა ნაკრებებს, მეთოდოლოგიას, მეტამონაცემებსა და გრძელვადიანი შენახვის გეგმას.

ერთიან ცოდნის ინფრასტრუქტურაში მეცნიერება სხვა სფეროებსაც უკავშირდება. კლიმატის კვლევა შეიძლება დაუკავშირდეს სოფლის მეურნეობის, ჯანმრთელობისა და რეგიონული ეკონომიკის მონაცემებს; განათლების კვლევა – შრომის ბაზარსა და კომპანიების მოთხოვნას; ისტორიული დემოგრაფია – თანამედროვე მიგრაციის დინამიკას. ასეთი კავშირები არ უნდა შეიქმნას კონფიდენციალურობის ან მეთოდოლოგიური სიზუსტის ხარჯზე. პირიქით, საერთო სტანდარტი მონაცემის შეუსაბამო შედარების რისკს ამცირებს, რადგან თითოეული მაჩვენებლის წარმომავლობა და შეზღუდვა თვალსაჩინო ხდება.

ენობრივი მონაცემები – ქართული ენის ადგილი AI-ის ეკონომიკაში

ქართული ენა ეროვნული ციფრული კაპიტალის განსაკუთრებული ნაწილია. ეკონომიკური ან ისტორიული დოკუმენტი შეიძლება არსებობდეს, მაგრამ თუ ტექსტი მანქანურად ვერ იკითხება, ტერმინები არ არის ნორმალიზებული, დიალექტური და თანამედროვე გამოყენება არასაკმარისად ჩანს ან პარალელური თარგმანები ცუდად არის გასწორებული, AI სისტემები მას სრულფასოვნად ვერ გამოიყენებენ. შედეგად, ქართულ ენაზე პასუხის გენერირების უნარი შეიძლება გაიზარდოს, მაგრამ საქართველოს შესახებ შინაარსობრივი სიღრმე კვლავ შეზღუდული დარჩეს.

ენობრივი კაპიტალი მოიცავს არა მხოლოდ დიდ ტექსტურ კორპუსს, არამედ ლექსიკონებს, ტერმინოლოგიურ ბაზებს, სწორად გასწორებულ ქართულ–ინგლისურ ტექსტებს, აუდიოსა და ტრანსკრიფციას, სახელთა სტანდარტიზაციას, დიალექტურ მასალას, შეფასების ამოცანებს და შეცდომების კატალოგს. ამ რესურსების ერთობლიობა გამოიყენება თარგმანში, ხმოვან ტექნოლოგიებში, საძიებო სისტემებში, განათლებაში და საქართველოსთვის მორგებულ AI აგენტებში. სწორედ აქ უკავშირდება ენობრივი პოლიტიკა ეკონომიკურ კონკურენტუნარიანობას.

BTU-ს ქართული ცოდნის ბანკი, როგორც პრაქტიკული მოდელი

BTU-ს მიერ შექმნილი ქართული ცოდნის ბანკი ამ ხედვის პრაქტიკული განხორციელებაა. ის აერთიანებს ოფიციალური სტატისტიკის მრავალწლიან მასალებს, ეროვნული ბანკისა და ეკონომიკური წყაროების მონაცემებს, ქართული კომპანიების სტრუქტურირებულ ინფორმაციას, მრავალწლიანი მედიაარქივების ქრონოლოგიურ ცოდნას, მომხმარებელთა AI-ით დამუშავებულ ციფრულ ქცევით კვლევებს, ეკონომიკისა და მენეჯმენტის ცოდნას და ქართულენოვან კონტექსტურ მასალებს. მიზანი სხვადასხვა წყაროს ერთ ფაილად შერწყმა კი არა, მათ შორის სანდო კავშირების შექმნაა.

ამ სისტემაში სტატისტიკური მაჩვენებელი შეიძლება დაუკავშირდეს მის ოფიციალურ პირველწყაროს, პერიოდს, მეთოდოლოგიას, სექტორულ განმარტებასა და მედიაში ასახულ მოვლენებს. კომპანიის ჩანაწერი – ფინანსურ პერიოდს, საქმიანობის სფეროსა და ისტორიულ კონტექსტს. ქცევითი კვლევა – გამოყენების საზღვრებსა და შესაბამის აგენტურ ამოცანას. ასეთი სტრუქტურა AI-ს ეხმარება არა მხოლოდ პასუხის მოძებნაში, არამედ წყაროს სიძლიერისა და ინფორმაციის დროითი შესაბამისობის შეფასებაში.

BTU-ს როლი მხოლოდ საცავის ადმინისტრირება არ არის. უნივერსიტეტი ქმნის კვლევით და მეთოდოლოგიურ შრეს: წყაროთა იერარქიას, მონაცემის გაწმენდის წესებს, ფაქტისა და ინტერპრეტაციის გამიჯვნას, განახლების ციკლს, ქართულ–ინგლისურ ადაპტაციას და AI სისტემების შეფასების ამოცანებს. ამავე ინფრასტრუქტურას უკავშირდება BTU-ს მუშაობა ქართული ენის AI-ისთვის სწავლებაზე – მანქანურად დასამუშავებელი ქართული მასალის მომზადება, კონტექსტის გამდიდრება, ტერმინოლოგიის დალაგება და საქართველოს რეალობაზე მორგებული AI აგენტების ცოდნით უზრუნველყოფა.

ეს მოდელი მნიშვნელოვანია იმითაც, რომ აჩვენებს ეროვნული ცოდნის ბანკის შესაძლო ფორმას: სახელმწიფო, უნივერსიტეტი, ბიზნესი, მედია და კულტურული ინსტიტუციები საკუთარ მონაცემებზე პასუხისმგებლობას ინარჩუნებენ, ხოლო საერთო სტანდარტები მათ დაკავშირებისა და გამოყენების შესაძლებლობას ქმნის. BTU შეიძლება გახდეს ერთ-ერთი კვლევითი კვანძი, მაგრამ ეროვნული ციფრული კაპიტალი არც ერთი ორგანიზაციის საკუთრება არ უნდა იყოს.

ეროვნული ციფრული კაპიტალის ხუთი საწყისი მიმართულება

საქართველოსთვის რეალისტური პირველი ეტაპი შეიძლება ხუთ ერთმანეთთან დაკავშირებულ მიმართულებას დაეყრდნოს. პირველი არის მონაცემთა ეროვნული კატალოგი – არა თვითონ ყველა ფაილის საცავი, არამედ ზუსტი რუკა, რომელი მონაცემი სად არსებობს, ვინ არის პასუხისმგებელი, რამდენად ხშირად ახლდება და რა პირობებით გამოიყენება. მეორეა საერთო მეტამონაცემებისა და იდენტიფიკატორების სტანდარტი, რათა ერთი კომპანია, ადგილი, ისტორიული პირი, დარგი ან მაჩვენებელი სხვადასხვა ბაზაში ერთმანეთთან დაკავშირებად დარჩეს.

მესამე მიმართულებაა მაღალი ღირებულების მონაცემთა სივრცეები ეკონომიკაში, კულტურაში, მეცნიერებაში, ენასა და საჯარო ადმინისტრაციაში. მეოთხეა ნდობის ინფრასტრუქტურა: ხარისხის შეფასება, ვერსიები, შეცდომის შეტყობინება, წყაროს წარმომავლობა, ლიცენზია და ეთიკური ზედამხედველობა. მეხუთეა გამოყენება – კვლევითი პროექტები, ქართული AI აგენტები, ახალი ბიზნესსერვისები, სასწავლო რესურსები და კულტურული პროდუქტები, რომლებიც აჩვენებს, რომ მონაცემის დაცვა და ეკონომიკური გააქტიურება ერთმანეთის წინააღმდეგ არ დგას.

BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, ეროვნული ციფრული კაპიტალის ყველაზე მნიშვნელოვანი მაჩვენებელი არ იქნება შენახული ფაილების რაოდენობა ან საცავის მოცულობა. რეალური შედეგი გამოჩნდება იმაში, თუ რამდენად სწრაფად შეიძლება სანდო პასუხის მიღება, კვლევის გამეორება, ახალი პროდუქტის შექმნა, ისტორიული წყაროს ციტირება, ქართული ენის ტექნოლოგიის გაუმჯობესება და შეცდომის აღმოჩენის შემდეგ მისი ყველა მომხმარებელ სისტემაში გასწორება.

ძირითადი მიგნებები

• მონაცემი ეროვნულ კაპიტალად მხოლოდ მაშინ იქცევა, როდესაც მას აქვს აღწერა, სანდო წარმომავლობა, განახლების წესი და სამართლებრივად გასაგები გამოყენების პირობები.
• საქართველოს მთავარი პრობლემა მონაცემის სრული არარსებობა კი არა, წყაროთა ფრაგმენტაცია, ფორმატების შეუსაბამობა და სანდო კავშირების დეფიციტია.
• ეკონომიკური მონაცემები ამცირებს გადაწყვეტილების ფასს, კულტურული და ისტორიული მონაცემები ინარჩუნებს მეხსიერებას, სამეცნიერო მონაცემები აჩქარებს კვლევას, ენობრივი მონაცემები კი საქართველოს AI ეკონომიკაში მონაწილეობას უზრუნველყოფს.
• ეროვნული ცოდნის ინფრასტრუქტურა უნდა იყოს განაწილებული: წყაროს მფლობელები პასუხისმგებლობას ინარჩუნებენ, საერთო სტანდარტები კი მონაცემთა უსაფრთხო დაკავშირებას უზრუნველყოფს.
• BTU-ს ქართული ცოდნის ბანკი აჩვენებს, როგორ შეიძლება ოფიციალური, ეკონომიკური, ბიზნესის, მედიის, ქცევითი და აგენტური ცოდნა კვლევისა და AI სისტემებისთვის გამოსადეგ ერთიან გარემოდ გარდაიქმნას.
• BTU-ს მიერ ქართული ენის AI-ისთვის სწავლება ეროვნული ციფრული კაპიტალის ენობრივ შრეს აძლიერებს და ქართულად საუბრის უნარს საქართველოს კონტექსტის ცოდნას უკავშირებს.
• ღიაობა არ ნიშნავს ყველაფრის საჯაროდ გამოქვეყნებას: ეროვნული მონაცემთა პოლიტიკა ერთდროულად უნდა იცავდეს საჯარო ინტერესს, პირად ცხოვრებას, საავტორო უფლებებს, კომერციულ საიდუმლოებასა და კულტურული თემების უფლებებს.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის

საქართველოს მსგავსი მცირე ქვეყნისთვის მონაცემთა კაპიტალი მასშტაბის დეფიციტის ნაწილობრივი კომპენსირების საშუალებაა. ქვეყანა ვერ შექმნის ყველა ტექნოლოგიას და ვერ დააგროვებს ინგლისურენოვან სამყაროსთან შესადარებელ მოცულობას, მაგრამ შეუძლია შექმნას მაღალი ხარისხის ცოდნა საკუთარ ეკონომიკაზე, კულტურაზე, ისტორიაზე, მეცნიერებასა და ენაზე. ამ ცოდნის სანდოობა გაზრდის სახელმწიფო გადაწყვეტილებების ხარისხს, ბიზნესის პროდუქტიულობას, კვლევის საერთაშორისო ჩართულობას, კულტურული ინდუსტრიების შესაძლებლობას და საქართველოს ხილვადობას AI სისტემებში.

დასკვნა

საქართველომ მონაცემები უნდა აღიაროს არა როგორც უწყებების, არქივების, კომპანიებისა და უნივერსიტეტების იზოლირებული გვერდითი პროდუქტი, არამედ როგორც ერთმანეთთან დაკავშირებული ეროვნული კაპიტალი. ინერციული გზა ნიშნავს, რომ ძვირფასი მასალები სხვადასხვა ფორმატში დარჩება, ნაწილი მოძველდება, ნაწილი დაიკარგება, ხოლო AI სისტემები ქვეყანაზე პასუხებს არასრული წყაროებით შექმნიან. ალტერნატივა არის განაწილებული, სანდო და განახლებადი ცოდნის ინფრასტრუქტურა, სადაც BTU-ს ქართული ცოდნის ბანკი და ქართული ენის AI-ისთვის სწავლების სამუშაო შეიძლება ერთ-ერთ პრაქტიკულ კვლევით კვანძად იქცეს. ეროვნული ციფრული კაპიტალის შექმნა ერთი პროექტი არ არის; ეს არის მუდმივი უნარი, ქვეყანამ საკუთარი ცოდნა დაიცვას, დააკავშიროს და ახალ ღირებულებად გარდაქმნას.

მონაცემები და ძირითადი წყაროები

მასალა ეფუძნება მსოფლიო ბანკის World Development Report 2021: Data for Better Lives-ს; ევროკომისიის ევროპულ მონაცემთა სტრატეგიასა და Data Governance Act-ის საერთო მონაცემთა სივრცეების ჩარჩოს; UNESCO-ს ღია მეცნიერების რეკომენდაციასა და ციფრული მემკვიდრეობის დაცვის ქარტიას; საქართველოს ღია მონაცემთა რეფორმის შესახებ Open Government Partnership-ის მასალებს; აგრეთვე BTU-ს კვლევით მასალებსა და ქართული ცოდნის ბანკის რეალურ არქიტექტურას.

მომზადებულია Business and Technology University-ის აკადემიური გუნდისა და BTUAI Research Team-ის მიერ, Tbilisi, Georgia.