საქართველოს ექსპორტის ნახევარი კვლავ დსთ-ის ქვეყნებზე მოდის – მაგრამ მათი წილი ერთ წელიწადში მკვეთრად შემცირდა

მთავარი

2026 წლის პირველ ნახევარში საქართველოს საქონლის მთლიანი ექსპორტის 50.4% კვლავ დსთ-ის ქვეყნებზე მოდიოდა. ეს ნიშნავს, რომ ყოველი მეორე საექსპორტო დოლარი ისევ პოსტსაბჭოთა ბაზრებთან იყო დაკავშირებული. თუმცა ერთი წლის წინ ეს წილი 69% იყო – ანუ დსთ-ის მიმართულების წონა 18.6 პროცენტული პუნქტით შემცირდა, ხოლო სხვა ქვეყნების წილი თითქმის გაორმაგდა. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს მაჩვენებელი მოიცავს რეექსპორტსაც და ამიტომ არ უთანაბრდება მხოლოდ საქართველოში წარმოებული საქონლის ბაზრების განაწილებას. მთავარი დასკვნა მაინც ნათელია: საქართველოს საექსპორტო რუკა რეალურად იცვლება, მაგრამ ევროპული ბაზრის წილი ჯერ კვლავ დაბალია.

ყოველი მეორე საექსპორტო დოლარი ისევ ტრადიციულ ბაზრებზე მიდის

ქართული ღვინის მწარმოებლისთვის, ხილის ექსპორტიორისთვის, ავტომობილების რეექსპორტიორისთვის ან მინერალური წყლის კომპანიისთვის დსთ-ის ბაზრები ჯერ კიდევ ყველაზე ნაცნობი მიმართულებებია. ენობრივი და კულტურული სიახლოვე, ჩამოყალიბებული დისტრიბუტორები, შედარებით მოკლე მიწოდების ჯაჭვი და მომხმარებლისთვის ცნობილი ქართული პროდუქტები ამ ბაზრებზე შესვლას უფრო მარტივს ხდის.

საქსტატის 2026 წლის იანვარ-ივნისის მონაცემებით, დსთ-ის ქვეყნებზე საქართველოს საქონლის მთლიანი ექსპორტის 50.4% მოდიოდა, ევროკავშირზე – 10%, ხოლო დანარჩენ ქვეყნებზე – 39.6%. ეს მაჩვენებელი აერთიანებს როგორც ადგილობრივ ექსპორტს, ისე რეექსპორტს. შესაბამისად, ჯგუფური წილები აღწერს საქართველოდან გასული საქონლის საერთო გეოგრაფიას, მაგრამ თავისთავად ვერ გვიჩვენებს, რამდენი ღირებულება შეიქმნა უშუალოდ ქვეყნის შიგნით. ამ განსხვავების მიუხედავად, განაწილება აჩვენებს, რომ ქართული საგარეო ვაჭრობის საექსპორტო მხარე ჯერ კიდევ დიდწილად რეგიონულ ბაზრებზე დგას.

დსთ-ის ჯგუფის მასშტაბს ყველაზე კარგად ქვეყნების რეიტინგი აჩვენებს. 2026 წლის პირველ ნახევარში ყირგიზეთი საქართველოს პირველი საექსპორტო ბაზარი იყო 431.8 მლნ აშშ დოლარით; შემდეგ მოდიოდა აზერბაიჯანი 335.9 მლნ დოლარით, რუსეთი 332.0 მლნ დოლარით, სომხეთი 314.2 მლნ დოლარით და ყაზახეთი 269.4 მლნ დოლარით. BTUAI-ს მიერ ოფიციალური მონაცემების საფუძველზე შესრულებული და ორმაგად გადამოწმებული გამოთვლით, მხოლოდ ამ ხუთ ქვეყანაზე მთლიანი ექსპორტის 43.4% მოდიოდა.

დამოკიდებულება მაღალია, მაგრამ ერთ წელიწადში მკვეთრად შემცირდა

სათაური „ექსპორტის ნახევარი კვლავ დსთ-ზე მოდის“ სწორია, მაგრამ მხოლოდ ეს ფორმულირება ცვლილების მასშტაბს ფარავს. 2025 წლის პირველ ნახევარში დსთ-ის ქვეყნების წილი 69% იყო. 2026 წელს ის 50.4%-მდე ჩამოვიდა. სხვაობა 18.6 პროცენტული პუნქტია – ეს არის არა მცირე გადაადგილება, არამედ საექსპორტო გეოგრაფიის სწრაფი გადანაწილება.

სხვადასხვა ბაზრის წილის ცვლილების უკან განსხვავებული პროცესებია. ყირგიზეთში ექსპორტი 36.6%-ით შემცირდა, ყაზახეთში – 34.9%-ით, აზერბაიჯანში – 1.8%-ით, რუსეთში კი პრაქტიკულად უცვლელი დარჩა. ამავე დროს, სომხეთში ექსპორტი 27%-ით გაიზარდა. ყირგიზეთისა და ყაზახეთის მიმართულებები მნიშვნელოვანწილად რეექსპორტთან, განსაკუთრებით ავტომობილებთან არის დაკავშირებული, ხოლო 2026 წლის პირველ ნახევარში მსუბუქი ავტომობილების მთლიანი ექსპორტი 22.9%-ით შემცირდა. ამიტომ დსთ-ის წილის კლება მხოლოდ ადგილობრივი წარმოების ბაზრების ცვლილებად არ უნდა წავიკითხოთ: მასში რეექსპორტის ნაკადების გადანაწილებაც მონაწილეობს.

ოფიციალური, დამრგვალებული ჯგუფური წილების საფუძველზე BTUAI-ს მიერ შესრულებული გამოთვლა მიუთითებს, რომ დსთ-ის ქვეყნებში ექსპორტის სავარაუდო მოცულობა დაახლოებით 2.23 მლრდ აშშ დოლარიდან 1.95 მლრდ დოლარამდე შემცირდა – დაახლოებით 278 მლნ დოლარით, ანუ დაახლოებით 12.5%-ით. ეს მაჩვენებელი სავარაუდოა, რადგან ჯგუფური წილები ოფიციალურ ინფოგრაფიკაში ერთ ათწილადამდეა დამრგვალებული.

2026 წლის პირველ ნახევარში საქართველოს მთლიანი ექსპორტი 20%-ით გაიზარდა და 3.88 მლრდ აშშ დოლარს მიაღწია. მაგრამ ეს ზრდა ევროკავშირის ბაზარზე მასშტაბური გარღვევით არ ყოფილა გამოწვეული. ევროკავშირის წილი 11.5%-დან 10%-მდე შემცირდა, მიუხედავად იმისა, რომ ექსპორტის სავარაუდო ღირებულება მცირედით გაიზარდა.

ყველაზე დიდი ცვლილება „დანარჩენი ქვეყნების“ ჯგუფში მოხდა. მისი წილი 19.5%-დან 39.6%-მდე გაიზარდა – 20.1 პროცენტული პუნქტით. დამრგვალებული ოფიციალური წილების საფუძველზე გამოთვლილი ექსპორტის სავარაუდო მოცულობა ამ ჯგუფში დაახლოებით 631 მლნ დოლარიდან 1.53 მლრდ დოლარამდე გაიზარდა, ანუ დაახლოებით 143%-ით.

ამ ზრდას რამდენიმე მიმართულება ქმნის. ჩინეთში ექსპორტი 143%-ით გაიზარდა და 428.6 მლნ დოლარს მიაღწია. თურქეთში ზრდა 57.3% იყო, ირანში – 629.5%, ხოლო ტოგოს მიმართულებით ერთჯერადად ძალიან დიდი მატება დაფიქსირდა. ეს ნიშნავს, რომ დსთ-ის წილის შემცირება ნაწილობრივ ნამდვილი გეოგრაფიული გაფართოებაა, თუმცა ახალი ზრდაც ჯერ რამდენიმე მსხვილ ქვეყანასა და სასაქონლო ნაკადზეა დამოკიდებული.

რატომ ვერ აითვისა ქართულმა ბიზნესმა ევროკავშირის ბაზარი იმავე ტემპით 

ევროკავშირის ბაზარი საქართველოსთვის პოლიტიკურად და ეკონომიკურად სტრატეგიულია. DCFTA-ს ფარგლებში საბაჟო ტარიფების უმეტესობა გაუქმებულია, რეგულაციები ეტაპობრივად უახლოვდება ევროკავშირის წესებს და ქართულ კომპანიებს 27 ქვეყნის ერთიან ბაზარზე წვდომის შესაძლებლობა აქვთ. ევროკომისიის მონაცემებით, 2025 წელს ევროკავშირმა საქართველოდან დაახლოებით 900 მლნ ევროს საქონელი შეიძინა.

მიუხედავად ამისა, 2026 წლის პირველ ნახევარში ევროკავშირის ხვედრითმა წილმა საქართველოს ექსპორტში მხოლოდ 10% შეადგინა. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ შეთანხმება არ მუშაობს; სინამდვილეში, სატარიფო შეღავათები ბაზარზე შეღწევის მხოლოდ ერთ-ერთ წინაპირობას წარმოადგენს. ევროკავშირში წარმატებისთვის საჭიროა სტაბილური ხარისხი, სერტიფიცირება, მიკვლევადობა, დიდი მოცულობის უწყვეტი მიწოდება, პროდუქტის პასუხისმგებლობა, შეფუთვა, დისტრიბუცია და მაღალი კონკურენციის პირობებში ბრენდის პოზიციონირება.

საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს 2026 წლის შეფასებით, ქვეყანამ DCFTA-ით გათვალისწინებული საკანონმდებლო დაახლოების 74% შეასრულა და ევროპული სტანდარტების მიღების მაჩვენებელი თითქმის 95%-ს აღწევს. ეს მნიშვნელოვანი წინსვლაა, მაგრამ სტანდარტების სახელმწიფო დონეზე მიღება და მცირე საწარმოს მიერ მათი პრაქტიკულად შესრულება ერთი და იგივე არ არის. სწორედ ამ შუალედში იკარგება ბევრი ქართული ექსპორტიორის შესაძლებლობა.

საილუსტრაციო მაგალითი: რატომ ირჩევს კომპანია ახლო ბაზარს

წარმოვიდგინოთ ქართული საკვების მცირე მწარმოებელი, რომელსაც შეუძლია პროდუქტის გაყიდვა სომხეთში, ყაზახეთში ან ევროკავშირის ერთ-ერთ ქვეყანაში. დსთ-ის მიმართულებით მას შესაძლოა უკვე ჰყავდეს პარტნიორი, შეფუთვის ცვლილება მინიმალური იყოს და პირველი შეკვეთაც სწრაფად მიიღოს. ევროპულ ბაზარზე კი დასჭირდება ახალი სერტიფიკაცია, ლაბორატორიული ტესტები, მიკვლევადობის სისტემა, შეფუთვის შეცვლა და დისტრიბუტორის ხანგრძლივი მოძიება.

მოკლევადიანად ახლო ბაზარი უფრო რაციონალური არჩევანია. მაგრამ თუ კომპანია მხოლოდ მარტივ ბაზარს მიჰყვება, მისი წარმოება შეიძლება ვერ განვითარდეს იმ ხარისხამდე, რომელიც უფრო მდგრად და მაღალშემოსავლიან ბაზრებზე შესვლას სჭირდება. ამიტომ დივერსიფიკაცია არ ნიშნავს არსებული დსთ-ის გაყიდვების დათმობას. ის ნიშნავს პარალელურად მეორე და მესამე ბაზრის ათვისებას, რათა ერთი მიმართულების შეფერხებამ მთელი ბიზნესი არ დააზიანოს.

რა უნდა შეიცვალოს ბიზნესისა და სახელმწიფოს მიდგომაში

ქართული ექსპორტის დივერსიფიკაცია ხშირად განიხილება როგორც სავაჭრო შეთანხმებების რაოდენობის ზრდა. სინამდვილეში, მსგავსი შეთანხმებები მხოლოდ ბაზარზე შესვლის შესაძლებლობას ქმნის. კომპანიას სჭირდება ბაზრის დაზვერვა, სტანდარტებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფის დაფინანსება, საექსპორტო მენეჯერი, დისტრიბუტორის მოძიება, სავაჭრო დაფინანსება და რამდენიმე წლის განმავლობაში ბაზარზე თანმიმდევრული მუშაობა.

სახელმწიფოსთვის წარმატების საზომი მხოლოდ მთლიან ექსპორტში ევროკავშირის ან სხვა ბაზრის წილი არ უნდა იყოს. საჭიროა იმის გაზომვაც, რამდენი ახალი კომპანია გახდა ექსპორტიორი, რამდენმა გაიმეორა შეკვეთა, რამდენი პროდუქტი გადავიდა უფრო მაღალი დამატებული ღირებულების კატეგორიაში და რამდენად შემცირდა ცალკეულ ბაზრებსა და საქონელზე დამოკიდებულება.

ბიზნესისთვის კი მთავარი ცვლილება უნდა იყოს ექსპორტის როგორც ცალკე ორგანიზაციული შესაძლებლობის აღქმა. უცხო ბაზარზე გასვლა შემთხვევითი შეკვეთა არ არის; ის მოითხოვს პროდუქტს, ხარისხს, ფინანსებს, ლოგისტიკას და გაყიდვების სისტემას, რომელიც კონკრეტული ქვეყნისთვისაა აწყობილი.

BTU-ს მკვლევრების შეფასება

BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, საქართველოს საქონლის მთლიანი ექსპორტის 50.4%-იანი წილი დსთ-ის ქვეყნებზე ჯერ კიდევ მაღალი კონცენტრაციის ნიშანია, მაგრამ 69%-დან ერთ წელიწადში შემცირება აჩვენებს, რომ ძველი სავაჭრო გეოგრაფია აღარ არის უცვლელი. ამასთან, მთლიანი ექსპორტი მოიცავს რეექსპორტს, ამიტომ ცვლილების შეფასებისას საჭიროა ადგილობრივი ექსპორტის ცალკე დანახვაც. მთავარი რისკია, რომ ერთი კონცენტრაცია მეორემ ჩაანაცვლოს – რამდენიმე ახალ ქვეყანასა და რამდენიმე მსხვილ სასაქონლო ჯგუფზე გადანაცვლებით. მდგრადი დივერსიფიკაცია მაშინ დაიწყება, როდესაც გაიზრდება არა მხოლოდ ბაზრების რაოდენობა, არამედ ადგილობრივი ექსპორტიორი კომპანიების, განმეორებითი კონტრაქტების, გადამუშავებული პროდუქციისა და ცოდნაზე დაფუძნებული მომსახურებების რაოდენობაც.

ძირითადი მიგნებები

• 2026 წლის პირველ ნახევარში დსთ-ის ქვეყნებზე საქართველოს საქონლის მთლიანი ექსპორტის 50.4% მოდიოდა – ყოველი მეორე საექსპორტო დოლარი.
• დსთ-ის წილი ერთ წელიწადში 69.0%-დან 50.4%-მდე, ანუ 18.6 პროცენტული პუნქტით შემცირდა; ამ ცვლილებაში რეექსპორტის ნაკადების გადანაწილებაც მონაწილეობდა.
• მხოლოდ ყირგიზეთი, აზერბაიჯანი, რუსეთი, სომხეთი და ყაზახეთი საქართველოს მთლიანი ექსპორტის 43.4%-ს იღებდნენ.
• „დანარჩენი ქვეყნების“ წილი 19.5%-დან 39.6%-მდე გაიზარდა – 20.1 პროცენტული პუნქტით, ძირითადად ჩინეთისა და სხვა სწრაფად მზარდი მიმართულებების გავლენით.
• ევროკავშირის წილი 10% იყო, რაც აჩვენებს, რომ ფორმალური ბაზრის წვდომა ჯერ ავტომატურად არ გარდაქმნილა მასშტაბურ ბიზნესურ შესაძლებლობად.
• დივერსიფიკაცია არ ნიშნავს დსთ-ის ბაზრების დატოვებას; ის ნიშნავს ახალი ბაზრების პარალელურად შექმნას და ცალკეული ქვეყნების რისკის შემცირებას.
• საქართველოს საექსპორტო პოლიტიკის მთავარი საზომი უნდა გახდეს ექსპორტიორი კომპანიების, პროდუქტების, განმეორებითი კონტრაქტებისა და ადგილობრივი დამატებული ღირებულების ზრდა.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის

საქართველოს მცირე ეკონომიკაში ერთი მსხვილი ბაზრის ცვლილება პირდაპირ მოქმედებს წარმოებაზე, დასაქმებაზე, სავალუტო შემოსავლებსა და ადგილობრივ ბიზნესზე. დსთ-ის ბაზრები ბევრ ქართულ კომპანიას დღესაც აძლევს სწრაფ და შედარებით იაფ გასასვლელს, მაგრამ მაღალი კონცენტრაცია ქვეყანას პოლიტიკური, ეკონომიკური, სავალუტო და ლოგისტიკური შოკების მიმართ მოწყვლადს ტოვებს. გეოგრაფიული დივერსიფიკაცია ამიტომ მხოლოდ საგარეო ვაჭრობის სტატისტიკა არ არის – ის ეკონომიკური უსაფრთხოების, ბიზნესის ხარისხისა და ქვეყნის გრძელვადიანი განვითარების საკითხია.

დასკვნა

საქართველოს საქონლის მთლიანი ექსპორტის ნახევარი კვლავ დსთ-ის ქვეყნებზე მოდის. ეს ფაქტი აჩვენებს, რომ ძველი ბაზრები და მათთან დაკავშირებული რეექსპორტის არხები ჯერ კიდევ ქართული სავაჭრო სისტემის მნიშვნელოვანი საყრდენია. მაგრამ 69%-დან 50.4%-მდე შემცირება მეორე, უფრო მნიშვნელოვანი საკითხია: საექსპორტო რუკა სწრაფად იცვლება.

მოვლენების ინერციული განვითარებისას, საქართველო შესაძლოა კვლავ შეზღუდული ბაზრებისა და რამდენიმე ძირითადი პროდუქტის დამოკიდებულებაში დარჩეს, სადაც მხოლოდ საექსპორტო ქვეყნების ჩამონათვალი ჩანაცვლდება. სწორი მოქმედებით კი დსთ-ის ბაზრები შეიძლება შენარჩუნდეს როგორც ძლიერი რეგიონული საყრდენი, ხოლო ევროკავშირი, ჩინეთი, ახლო აღმოსავლეთი და სხვა მიმართულებები გადაიქცეს დამატებით, დამოუკიდებელი ზრდის წყაროებად. ნამდვილი დივერსიფიკაცია იწყება მაშინ, როდესაც ერთ ბაზარზე პრობლემა მთლიან ექსპორტს აღარ განსაზღვრავს.

მონაცემები და ძირითადი წყაროები

• საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური – საქართველოს საგარეო ვაჭრობა, 2026 წლის იანვარი-ივნისი, წინასწარი მონაცემები, გამოქვეყნებული 2026 წლის 20 ივლისს.
• საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური – საქართველოს საგარეო ვაჭრობა, 2025 წლის იანვარი-ივნისი, წინასწარი მონაცემები, გამოქვეყნებული 2025 წლის 21 ივლისს.
• ევროკომისია – ევროკავშირის სავაჭრო ურთიერთობები საქართველოსთან და DCFTA-ს ჩარჩო.
• საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო – ექსპორტის ბაზრებისა და პროდუქტების დივერსიფიკაციის პრიორიტეტი და DCFTA-ს განხორციელების პროგრესი, 2026.
• საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური – ადგილობრივი ექსპორტი, 2026 წლის იანვარი-ივნისი, წინასწარი მონაცემები, გამოქვეყნებული 2026 წლის 20 ივლისს.

მასალა არის ანალიტიკური და საგანმანათლებლო ხასიათის. ის არ წარმოადგენს ფინანსურ, საინვესტიციო, საგადასახადო ან სამართლებრივ რეკომენდაციას. კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე საჭიროა შესაბამის სპეციალისტთან კონსულტაცია.

მომზადებულია Business and Technology University-ის აკადემიური გუნდისა და BTUAI Research Team-ის მიერ, Tbilisi, Georgia.

ძირითადი მონაცემები