მთავარი
BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, საქართველოს 2026 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის ცვლილების პროექტში დამატებითი გადასახდელების 83,4% დაგროვილი ფულის უფრო დიდი მოცულობით გამოყენებას შეესაბამება. შემოსავლების ზრდა მნიშვნელოვანია, მაგრამ მისი დიდი ნაწილი ნაკლები სასესხო რესურსით ბალანსდება, ხოლო დაფინანსების ნაწილი 2027 წლის სამუშაოებისთვის წინასწარ გამოიყოფა.
სამი მთავარი დასკვნა
- 2026 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის ცვლილების პროექტში გადასახდელები 481,346 მილიონი ლარით იზრდება, საიდანაც 401,550 მილიონი ლარი ნაშთის დამატებით გამოყენებას შეესაბამება. BTU-ს გამოთვლით, ეს დამატებითი გადასახდელების 83,4%-ია და არა მთელი ბიუჯეტის წილი.
- სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლების 877-მილიონიანი ზრდის მიუხედავად, ჯამური შემოსულობები მხოლოდ 79,796 მილიონი ლარით მატულობს, რადგან ვალდებულებების ზრდიდან მისაღები თანხა 777,204 მილიონი ლარით მცირდება და აქტივებთან დაკავშირებული ნაკადებიც იცვლება.
- ფინანსთა სამინისტროს განმარტებით, 2026 წელს დამატებით გამოყოფილი თანხების ნაწილი 2027 წელს შესასრულებელ სამუშაოებს აფინანსებს. ბიზნესისა და მოქალაქისთვის შედეგი დამოკიდებულია სამუშაოს შესრულებასა და მომსახურების მიღებაზე და არა მხოლოდ თანხის საბიუჯეტო წელში ასახვაზე.
ბიუჯეტის ზრდაზე მსჯელობა ხშირად ერთ შეკითხვამდე დადის: სახელმწიფოს მეტი ფული აქვს და სად დახარჯავს მას? ნოემბერში გამოქვეყნებული ცვლილების პროექტი უფრო რთულ სურათს აჩვენებს. ერთდროულად იზრდება შემოსავლები, მცირდება ვალდებულებების ზრდიდან მისაღები რესურსი, უფრო მეტად გამოიყენება ფულადი ნაშთი და თანხები პროგრამებსა და წლებს შორის ნაწილდება. ამიტომ მხოლოდ ერთი გაზრდილი მაჩვენებელი ვერ გვეტყვის, რამდენი ახალი რესურსი ემატება ეკონომიკას ახლავე.
BTU-ს კვლევის მთავარი კითხვა სწორედ ესაა: რით ფინანსდება 2026 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის დამატებითი გადასახდელები? პასუხისთვის დამტკიცებული კანონისა და ცვლილების პროექტის პირველი თავის შესაბამისი ცხრილები შევადარეთ. შედარება ეხება სახელმწიფო ბიუჯეტს, ანუ სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონის ფარგლებს. მასში არ ვურევთ ნაერთი ბიუჯეტის ჯამებს, რომლებიც ავტონომიური რესპუბლიკებისა და მუნიციპალიტეტების ბიუჯეტებსაც მოიცავს. ყველა ახალი მაჩვენებელი საპროექტოა და არა უკვე შესრულებული წლიური შედეგი.
შემოსავალი და შემოსულობა სხვადასხვა რამეს გვიჩვენებს
შემოსავალი აერთიანებს გადასახადებს, გრანტებსა და სხვა შემოსავლებს. შემოსულობა უფრო ფართო ცნებაა: მას ემატება აქტივების გაყიდვიდან, ადრე გაცემული სესხების დაბრუნებიდან და ვალდებულებების ზრდიდან მიღებული თანხებიც. მაგალითად, სახელმწიფომ შეიძლება მეტი გადასახადი მიიღოს, მაგრამ ნაკლები სესხი მოიზიდოს. ასეთ დროს შემოსავალი სწრაფად მოიმატებს, ბიუჯეტში შემოსული ფულის საერთო მოცულობა კი ბევრად ნაკლებად შეიცვლება.
2026 წლის პროექტში სწორედ ასეთი სხვაობა ჩანს. შემოსავალი 24 996,300 მილიონიდან 25 873,300 მილიონ ლარამდე იზრდება. სხვაობა 877 მილიონია. ამავე დროს, ვალდებულებების ზრდის სახით მისაღები თანხა 5 063,100 მილიონიდან 4 285,896 მილიონ ლარამდე მცირდება. ეს 777,204 მილიონი ლარით ნაკლები დაგეგმილი შემოსულობაა ამ წყაროდან. ცხრილის ეს კატეგორია სესხებსა და ფასიან ქაღალდებთან დაკავშირებულ რესურსს მოიცავს; საშინაო ფასიანი ქაღალდების კომპონენტი წმინდა გამოშვების მაჩვენებლითაა წარმოდგენილი.
ამ ორ დიდ ცვლილებას კიდევ ორი ნაკადი ემატება. არაფინანსური აქტივების გაყიდვიდან მისაღები თანხა 30 მილიონი ლარით იზრდება, ხოლო სესხების დაბრუნება 50 მილიონით მცირდება. ოთხივე ცვლილების შეკრებით მიიღება ჯამური შემოსულობების ზრდა: 79,796 მილიონი ლარი. ეს თანხა უკვე ითვალისწინებს შემცირებულ სასესხო რესურსს. ამიტომ 877 მილიონი ლარის მთლიანად ახალ თავისუფალ ფულად წარმოდგენა ბიუჯეტის რეალურ ცვლილებას მნიშვნელოვნად გააზვიადებდა.
სახელმწიფო ბიუჯეტის 2026 წლის დაფინანსება, მლნ ლარი
| მაჩვენებელი | დამტკიცებული გეგმა | ცვლილების პროექტი | სხვაობა |
|---|---|---|---|
| შემოსავლები | 24 996,300 | 25 873,300 | +877,000 |
| არაფინანსური აქტივების გაყიდვა | 200,000 | 230,000 | +30,000 |
| გაცემული სესხების დაბრუნება | 500,000 | 450,000 | −50,000 |
| ვალდებულებების ზრდიდან თანხა | 5 063,100 | 4 285,896 | −777,204 |
| შემოსულობები სულ | 30 759,400 | 30 839,196 | +79,796 |
| გადასახდელები სულ | 30 881,358 | 31 362,704 | +481,346 |
| ფულადი ნაშთის გამოყენება | 121,958 | 523,508 | +401,550 |
ცხრილში მოცემული შედარება გეგმიდან პროექტზე გადასვლას აჩვენებს და არა 2025 წლიდან 2026 წლამდე ზრდას. წყაროში ათას ლარებში მოცემული მაჩვენებლები მილიონ ლარებში გადავიყვანეთ; სამი ათწილადი ნიშანი შენარჩუნებულია იმისთვის, რომ ჯამები ზუსტად ემთხვეოდეს ერთმანეთს. ნაშთის გამოყენება დადებითი სიდიდითაა ნაჩვენები, თუმცა ოფიციალურ ცხრილში ნაშთის ცვლილება მინუსის ნიშნით იწერება.
დამატებითი გადასახდელების უმეტესი ნაწილი ნაშთს ეყრდნობა
გადასახდელები მხოლოდ ყოველდღიურ ხარჯს არ ნიშნავს. ამ ჯამში შედის ხარჯები, აქტივების შეძენა, ფინანსური აქტივების ზრდა და ვალდებულებების დაფარვა. ამიტომ დამატებითი გადასახდელების მთელი მოცულობა არც ახალ სახელმწიფო მომსახურებად უნდა მივიჩნიოთ და არც ეკონომიკაში იმავე წელს შექმნილ დამატებით პროდუქტად. ეს ბიუჯეტიდან ფულის გასვლის სრული დაგეგმილი მოცულობაა.
დამტკიცებული კანონი 30 881,358 მილიონი ლარის გადასახდელებს ითვალისწინებს, ცვლილების პროექტი კი 31 362,704 მილიონს. ზრდა 481,346 მილიონი ლარია. შემოსულობები ამ მატებიდან მხოლოდ 79,796 მილიონ ლარს ფარავს. დარჩენილი 401,550 მილიონი ლარი ფულადი ნაშთის უფრო დიდი მოცულობით გამოყენებით ბალანსდება: დაგეგმილი გამოყენება 121,958 მილიონიდან 523,508 მილიონ ლარამდე იზრდება.
BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 401,550 მილიონის შეფარდება 481,346 მილიონთან 83,4%-ს გვაძლევს. დანარჩენი 16,6% ჯამური შემოსულობების მატებას შეესაბამება. ეს არის ორი საბიუჯეტო გეგმის შედარებით მიღებული დაფინანსების სურათი. იგი არ ადგენს, კონკრეტული გადასახადის ყოველი ლარი რომელ პროექტს მოხმარდება და არც რომელიმე პროგრამისთვის ცალკე გამოყოფილ ფულად წყაროს განსაზღვრავს.
აქ ნაშთი სახელმწიფოს ფულადი სახსარია, რომლის გამოყენებაც ბიუჯეტის დაფინანსების საშუალებას იძლევა. იგი არ ნიშნავს ეროვნული ბანკის საერთაშორისო სავალუტო რეზერვებს. საკუთარი ფულადი სახსრების გამოყენება შეიძლება პრაქტიკული არჩევანი იყოს, როდესაც სახელმწიფოს თანხის შენახვა და ამავე დროს დამატებითი რესურსის მოზიდვა აღარ სჭირდება. თუმცა დაგროვილი ნაშთის ხარჯვა ვერ გახდება უსასრულოდ განმეორებადი შემოსავალი: მომდევნო გადაწყვეტილებები კვლავ შემოსავლის, გადასახდელებისა და დარჩენილი ფულის ურთიერთშესაბამისობას უნდა დაეყრდნოს.
რატომ მიემართება წლევანდელი თანხა მომავალი წლის სამუშაოების დასაფინანსებლად?
ფინანსთა სამინისტროს განმარტებით, ცვლილება მხოლოდ წლის ბოლომდე გამოვლენილ საჭიროებებს არ პასუხობს. რამდენიმე ორგანიზაციას თანხა 2026 წელს გამოეყოფა იმ პროექტებისთვის, რომლებსაც 2027 წელს განახორციელებენ. შესაბამის შემთხვევებში შემდეგი წლის გადამუშავებულ პროექტში დაფინანსება მცირდება ან ცალკე აღარ აისახება. ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა საბიუჯეტო გადარიცხვის თარიღსა და რეალური სამუშაოს შესრულების თარიღს შორის.
ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია წყლისა და წყალარინების ინფრასტრუქტურა: განმარტებითი ბარათი 505 მილიონი ლარის დამატებას ასახელებს და პირდაპირ აღნიშნავს, რომ ამ თანხით სამუშაოები 2027 წლის განმავლობაში შესრულდება. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთვის დამატებული რესურსიდან 195 მილიონი ლარი ასევე მომდევნო წლის პროგრამებს უკავშირდება, მათ შორის, სარწყავ სისტემებს, რთველსა და ნარჩენების მართვას. ეს კონკრეტული მიმართულებების დაფინანსების დროის ცვლილებაა და არა უკვე დასრულებული ობიექტების ღირებულება.
იმავე ლოგიკით, 60 მილიონი ლარი გამოიყოფა ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტის ასაფრენ-დასაფრენი ბილიკისთვის, ხოლო 125 მილიონი ლარი ანაკლიის პორტის წყლის ინფრასტრუქტურის მშენებლობის გაგრძელებისთვის. განმარტებითი ბარათი ორივე შემთხვევაში შემდეგი წლის პროექტიდან შესაბამისი დაფინანსების ამოღებაზე მიუთითებს. ამ ცალკეულ თანხებს სახელმწიფო ბიუჯეტის წმინდა ზრდას არ ვუმატებთ: ისინი უკვე შედის ცვლილების შიდა განაწილებაში და სხვა პროგრამების შემცირებასთან ერთად უნდა წავიკითხოთ.
ბიზნესისთვის ამას კონკრეტული მნიშვნელობა აქვს. მშენებელს, მასალის მიმწოდებელსა თუ საინჟინრო კომპანიას მეტი საბიუჯეტო დაფინანსების დანახვა შეიძლება მოთხოვნის მოლოდინს უქმნიდეს, მაგრამ მათ შესყიდვის, სამუშაოს მიღებისა და ანაზღაურების გრაფიკი ცალკე უნდა იცოდნენ. საჯარო ორგანიზაციის ანგარიშზე თანხის წინასწარ გადატანა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ კერძო კომპანია იმავე თვეში შეკვეთას ან ფულს მიიღებს. რეალურ ეკონომიკურ შედეგს კონტრაქტი და შესრულება განსაზღვრავს.
მოქალაქისთვის სხვაობა კიდევ უფრო მარტივია: წყალმომარაგების პროგრამის დაფინანსება და ონკანში წყლის საიმედოდ მიღება ერთი მოვლენა არ არის. პირველი მეორის აუცილებელი ფინანსური საფუძველი შეიძლება იყოს, მაგრამ შედეგს პროექტირება, მშენებლობა და მომსახურების გამართული მიწოდება ქმნის. ამიტომ მიმდინარე წლის ბიუჯეტის მატება არ იძლევა დაპირებას, რომ შესაბამისი სარგებელიც მთლიანად მიმდინარე წელს იქნება მიღებული.
ნაკლები სასესხო რესურსი მხოლოდ ეკონომიას არ ნიშნავს
ვალდებულებების ზრდიდან მისაღები თანხის შემცირებასაც ორი მხარე აქვს. განმარტებითი ბარათი საინვესტიციო კრედიტების კლებას წლის ბოლომდე მოსალოდნელ ათვისებას უკავშირებს. ოფიციალური ცხრილებით მათი გეგმა 1 273,100 მილიონიდან 905,896 მილიონ ლარამდე მცირდება. საბიუჯეტო დახმარების კრედიტების კატეგორია კი 410 მილიონი ლარით მცირდება. საშინაო ფასიანი ქაღალდების წმინდა გამოშვების 1 800-მილიონიანი მაჩვენებელი უცვლელია.
სესხის ნაკლები ათვისება შეიძლება მიმდინარე დაფინანსების საჭიროებას ამცირებდეს, მაგრამ დაგვიანებულ პროექტსაც ასახავდეს. მაგალითად, სამინისტრო განმარტავს, რომ შავი ზღვის წყალქვეშა ელექტროგადამცემი ხაზის გეოლოგიური კვლევები და ვარდნილისა და ენგურის ჰესების რეაბილიტაციის დაწყება მომდევნო წელსაა დაგეგმილი. ამგვარ შემთხვევაში წლევანდელი ნაკლები გადახდა პროექტის საბოლოო ღირებულების იმავე ოდენობით შემცირებას არ ამტკიცებს.
შემოსავლების ზრდის ხარისხიც საყურადღებოა. სახელმწიფო ბიუჯეტის საგადასახადო შემოსავლების საერთო გეგმა 690 მილიონი ლარით იზრდება, სხვა შემოსავლები 230 მილიონით მატულობს, გრანტები კი 43 მილიონით მცირდება. სამინისტრო სხვა შემოსავლების ზრდას ძირითადად ეროვნული ბანკის წინა წლის მოგებიდან ფაქტობრივად მიღებულ თანხას უკავშირებს. ასეთი წყაროს ზრდა ავტომატურად ვერ გადაიქცევა მუდმივი ხარჯის ყოველწლიურ გარანტიად.
წყაროებთან მუშაობისას გამოვლინდა შეუსაბამობებიც: განმარტებითი ბარათის ზოგი მაკროეკონომიკური და საგადასახადო რიცხვი სხვა ნაწილებს არ ემთხვევა. ამიტომ ამ კვლევის ძირითადი გამოთვლა ეყრდნობა სახელმწიფო ბიუჯეტის პირველ თავში მოცემულ, ერთმანეთთან არითმეტიკულად შეთანხმებულ შემოსულობების, გადასახდელებისა და ნაშთის ცხრილებს. ნაერთი ბიუჯეტის სადავო ჯამები და ვალის პროცენტული მაჩვენებლები დასკვნისთვის არ გამოგვიყენებია.
რას გვიჩვენებს ეს ცვლილება?
BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, ცვლილების მთავარი ეკონომიკური შინაარსი დაფინანსების წყაროებისა და გადახდის დროის გადაწყობაა. უფრო მაღალი შემოსავალი, ნაკლები სასესხო შემოსულობა და დაგროვილი ფულის გამოყენება ერთდროულად მუშაობს. ამასთან, წლევანდელი ასიგნების ნაწილი მომავალ წელს შესასრულებელ სამუშაოს ემსახურება. ასეთ სურათს მხოლოდ ფრაზა — „ბიუჯეტი გაიზარდა“ — სრულად ვერ გადმოსცემს.
საქართველოს ბიზნესისა და მოქალაქისთვის მთავარი საზომი საბოლოოდ ორი რამ არის: რამდენად მყარად ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულებები და როდის იქცევა გამოყოფილი თანხა რეალურ მომსახურებად ან დასრულებულ ინფრასტრუქტურად. პროექტი ამის ფინანსურ შესაძლებლობას აღწერს; შესრულების შედეგს ჯერ არ ადასტურებს. სწორედ ამიტომ პროექტში დაგეგმილი დამატებითი გადასახდელების 83,4%-ის ფულადი ნაშთით დაბალანსება მნიშვნელოვანი მიგნებაა, მაგრამ წარმატების შეფასებას შემდეგი ნაბიჯი სჭირდება: თანხის მოძრაობის დაკავშირება შესრულებულ სამუშაოსთან.
კითხვები და პასუხები
ეს ნიშნავს თუ არა, რომ მთელი ბიუჯეტის 83,4% დანაზოგით ფინანსდება?
არა. წილი ეხება მხოლოდ დამტკიცებულ გეგმასთან შედარებით დამატებულ 481,346 მილიონი ლარის გადასახდელებს. ნაშთის დამატებითი გამოყენება 401,550 მილიონი ლარია.
ნიშნავს თუ არა ბიუჯეტის ზრდა ახალ გადასახადს?
ამ პროექტის განმარტებითი ბარათი ახალი გადასახადის ან მოსაკრებლის დაწესებას არ ითვალისწინებს. მეტი საგადასახადო შემოსავლის პროგნოზი და ახალი განაკვეთის დაწესება სხვადასხვა გადაწყვეტილებაა.
ვალდებულებების ზრდის შედარებით მცირე მოცულობა ვალის ნაშთის შემცირებაზე მიუთითებს?
არა. ეს წლიური დაფინანსების ნაკადის ცვლილებაა. ვალის ნაშთზე ასევე მოქმედებს დაფარვა, გაცვლითი კურსი და სხვა ფაქტორები.
შესაძლებელია თუ არა 2026 წელს გამოყოფილი თანხით სამუშაოების 2027 წელს შესრულება?
დიახ. განმარტებითი ბარათი ამას რამდენიმე პროგრამასთან დაკავშირებით პირდაპირ ამბობს. გამოყოფილი თანხა, კონტრაქტით გადახდა და დასრულებული სამუშაო ცალ-ცალკე შესამოწმებელია.



