2026 წლის იანვარ–აგვისტოში საქართველოს ექსპორტი 22.1%-ით გაიზარდა, ხოლო იმპორტი მხოლოდ 3.3%-ით. შედეგად სავაჭრო დეფიციტი დაახლოებით 580 მილიონი დოლარით შემცირდა, თუმცა კვლავ 7.07 მილიარდ დოლარს და საგარეო სავაჭრო ბრუნვის 39.5%-ს შეადგენს — გაუმჯობესება აშკარაა, მაგრამ დისბალანსი ჯერ კიდევ დიდია.
ფორმატი
BTUAI.ge Research Article
თარიღი
17 September 2026
სტატუსი
Editorial review required
ექსპორტი სწრაფად იზრდება, თუმცა სავაჭრო დეფიციტი ისევ არსებობს
მთავარი:
2026 წლის იანვარ–აგვისტოს მონაცემებში საქართველოს საგარეო ვაჭრობის მთავარი მაჩვენებელი ექსპორტის სიჩქარეა: საქონლის ექსპორტმა 5.42 მილიარდ აშშ დოლარს მიაღწია და წლიურად 22.1%-ით გაიზარდა, მაშინ როცა იმპორტმა მხოლოდ 3.3%-ით, 12.49 მილიარდ დოლარამდე მოიმატა. ამ განსხვავებამ უარყოფითი სავაჭრო ბალანსი 7.07 მილიარდ დოლარამდე შეამცირა, თუმცა დეფიციტი კვლავ საგარეო სავაჭრო ბრუნვის 39.5%-ს შეადგენს.
BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2025 წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით სავაჭრო დეფიციტი დაახლოებით 580.2 მილიონი დოლარით, ანუ 7.6%-ით შემცირდა. ექსპორტით იმპორტის დაფარვის კოეფიციენტი 36.7%-დან 43.4%-მდე გაუმჯობესდა. ეს ნიშნავს, რომ საგარეო ვაჭრობის სტრუქტურა უკეთესი მიმართულებით მოძრაობს, მაგრამ ჯერ კიდევ ყოველი 100 დოლარის იმპორტზე მხოლოდ დაახლოებით 43 დოლარის ექსპორტი მოდის.
ამიტომ მიმდინარე მონაცემების მთავარი კითხვა აღარ არის მხოლოდ რამდენად სწრაფად იზრდება ექსპორტი. უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ის, საკმარისია თუ არა ეს ზრდა მრავალწლიანი სავაჭრო დისბალანსის შესამცირებლად და მოდის თუ არა გაუმჯობესება ისეთი ექსპორტიდან, რომელიც საქართველოში ქმნის უფრო მეტ წარმოებასა და დამატებულ ღირებულებას.
| მაჩვენებელი: | 2025 იან–აგვ: | 2026 იან–აგვ: | ცვლილება / სიგნალი: |
| საგარეო სავაჭრო ბრუნვა | $16.54 მლრდ | $17.92 მლრდ | +8.3% |
| ექსპორტი | $4.44 მლრდ | $5.42 მლრდ | +22.1% |
| იმპორტი | $12.09 მლრდ | $12.49 მლრდ | +3.3% |
| უარყოფითი სავაჭრო ბალანსი | $7.65 მლრდ | $7.07 მლრდ | დაახლოებით −7.6% |
| ექსპორტით იმპორტის დაფარვა | 36.7% | 43.4% | +6.7 პროცენტული პუნქტი |
| დეფიციტის წილი ბრუნვაში | 46.3% | 39.5% | −6.8 პროცენტული პუნქტი |
დეფიციტი მცირდება, მაგრამ მაღალი ბაზიდან:
2025 წლის იანვარ–აგვისტოში საქონლის ექსპორტი დაახლოებით 4.44 მილიარდი დოლარი იყო, ხოლო იმპორტი – 12.09 მილიარდი. 2026 წლის იმავე პერიოდში ექსპორტს დაახლოებით 980 მილიონი დოლარი დაემატა, იმპორტს კი დაახლოებით 400 მილიონი. სწორედ ამ განსხვავებულმა სიჩქარემ შეამცირა სავაჭრო დეფიციტი დაახლოებით 580 მილიონი დოლარით.
BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, ექსპორტით იმპორტის დაფარვის კოეფიციენტი ერთ წელიწადში 36.7%-დან 43.4%-მდე გაიზარდა. ეს დაახლოებით 6.7 პროცენტული პუნქტის გაუმჯობესებაა. ამავე დროს, უარყოფითი სალდოს წილი მთლიან სავაჭრო ბრუნვაში 46.3%-დან 39.5%-მდე შემცირდა. საქსტატის ექსპრეს მონაცემებში 2026 წლისთვის ოფიციალურად სწორედ 39.5%-იანი წილია მითითებული.
ეს ორი მაჩვენებელი უკეთ აჩვენებს ცვლილების მასშტაბს, ვიდრე მხოლოდ ექსპორტის 22.1%-იანი ზრდა. ექსპორტი შეიძლება სწრაფად იზრდებოდეს და დეფიციტი მაინც ძალიან დიდი დარჩეს, თუ საწყისი სხვაობა ექსპორტსა და იმპორტს შორის მაღალია. საქართველოს შემთხვევაში ეს განსხვავება სწორედ ასეთი იყო და ჯერ კიდევ ასეთია.
რატომ რჩება დეფიციტი დიდი, მიუხედავად ექსპორტის ნახტომისა:
2026 წლის პირველ რვა თვეში იმპორტი ექსპორტზე დაახლოებით 7.07 მილიარდი დოლარით მეტი იყო. სხვა კუთხით, უცხოეთიდან შემოტანილი საქონლის ღირებულება ექსპორტირებული საქონლის ღირებულებას დაახლოებით 2.30-ჯერ აღემატებოდა. ამიტომ სათაური „ექსპორტი 22.1%-ით გაიზარდა“ ეკონომიკის მხოლოდ ერთ მხარეს აღწერს.
სავაჭრო დეფიციტი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ეკონომიკა აუცილებლად სუსტია. მცირე და ღია ეკონომიკა შეიძლება აქტიურად ახორციელებდეს მანქანა-დანადგარების, საწარმოო რესურსების, ენერგიისა და სამომხმარებლო საქონლის იმპორტს; იმპორტის ნაწილი ეკონომიკურ ზრდასაც ემსახურება. პრობლემური ხდება არა უბრალოდ იმპორტის არსებობა, არამედ ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ექსპორტის ბაზა, ადგილობრივი წარმოება და დამატებული ღირებულება ვერ იზრდება საკმარისი სიჩქარით, რათა საგარეო მოთხოვნაზე დამოკიდებულება დაბალანსდეს.
აქ კიდევ ერთი მეთოდოლოგიური სიფრთხილეა საჭირო. საქსტატის საერთო ექსპორტის მაჩვენებელი მოიცავს რეექსპორტსაც. 2026 წლის იანვარ–აგვისტოს ექსპრეს რელიზი ჯერ არ გვაძლევს ადგილობრივი ექსპორტის – ანუ რეექსპორტის გამოკლებით ექსპორტის – სრულ მაჩვენებელს. ამიტომ 22.1%-იანი ზრდა ავტომატურად ვერ ჩაითვლება საქართველოში წარმოებული საქონლის 22.1%-იან ზრდად. ამის დასადგენად საჭიროა დეტალური სავაჭრო მონაცემები და ადგილობრივი ექსპორტის სტრუქტურა.
თვიური სურათი: ძლიერი ექსპორტი, მაგრამ უფრო დიდი იმპორტი:
საქსტატის თვიური მონაცემებით, 2026 წელს ექსპორტმა ივლისში დაახლოებით 793.9 მილიონ დოლარს მიაღწია, ხოლო აგვისტოში 752.4 მილიონი დოლარი შეადგინა. იმპორტი იმავე თვეებში დაახლოებით 1.75 მილიარდ და 1.55 მილიარდ დოლარს აღწევდა. ეს ნიშნავს, რომ ექსპორტის მაღალი მოცულობის მიუხედავად, ყოველ თვეში იმპორტის აბსოლუტური მასშტაბი კვლავ მნიშვნელოვნად უფრო დიდია.
საინტერესოა ისიც, რომ 2026 წლის იანვარ–აგვისტოს დეფიციტი 2025 წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით შემცირდა, თუმცა 2024 წლის იანვარ–აგვისტოს დაახლოებით 6.61 მილიარდ დოლარიან დეფიციტზე ჯერ კიდევ მაღალია. ანუ 2026 წლის გაუმჯობესება რეალურია, მაგრამ ის ნაწილობრივ წინა წლის განსაკუთრებით ფართო დეფიციტიდან მოდის.
ჯერ მხოლოდ ერთი წლის გაუმჯობესება მრავალწლიან გარდატეხას არ ნიშნავს
თუ მხოლოდ 2025 და 2026 წლებს შევადარებთ, სურათი საკმაოდ მნიშვნელოვანია: ექსპორტი თითქმის 1 მილიარდი დოლარით გაიზარდა, იმპორტი კი დაახლოებით 400 მილიონი დოლარით. მაგრამ უფრო გრძელი პერიოდი აჩვენებს, რატომ უნდა ვიყოთ შეფასებაში ფრთხილად. 2023 წლის იანვარ–აგვისტოში ექსპორტი დაახლოებით 4.07 მილიარდი დოლარი იყო, იმპორტი – 10.20 მილიარდი და დეფიციტი – 6.13 მილიარდი. 2024 წლის შესაბამის პერიოდში დეფიციტი უკვე დაახლოებით 6.61 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა, ხოლო 2025 წელს 7.65 მილიარდ დოლარს მიაღწია. 2026 წელს ეს მაჩვენებელი 7.07 მილიარდ დოლარამდე შემცირდა, მაგრამ ჯერ კიდევ უფრო მაღალია, ვიდრე 2023 და 2024 წლებში.
ამავე დროს, ექსპორტით იმპორტის დაფარვის კოეფიციენტი სხვა სურათს აჩვენებს. 2023 წლის პირველ რვა თვეში ექსპორტი იმპორტის დაახლოებით 39.9%-ს ფარავდა, 2024 წელს – 38.7%-ს, 2025 წელს – 36.7%-ს, ხოლო 2026 წელს მაჩვენებელი 43.4%-მდე გაიზარდა. ანუ ბოლო ოთხი წლის იანვარ–აგვისტოს ჭრილში 2026 წელს დაფარვის მაჩვენებელი ყველაზე მაღალია. ეს მნიშვნელოვანი გაუმჯობესებაა, თუმცა მისი ეკონომიკური მნიშვნელობა მხოლოდ მაშინ გახდება უფრო ნათელი, თუ ტენდენცია გაგრძელდება და დეფიციტის აბსოლუტური მოცულობაც თანმიმდევრულად შემცირდება.
| პერიოდი: | ექსპორტი, მლრდ $: | იმპორტი, მლრდ $ | დეფიციტი, მლრდ $ | ექსპორტით იმპორტის დაფარვა: |
| 2023 იან–აგვ | 4.07 | 10.20 | 6.13 | 39.9% |
| 2024 იან–აგვ | 4.17 | 10.78 | 6.61 | 38.7% |
| 2025 იან–აგვ | 4.44 | 12.09 | 7.65 | 36.7% |
| 2026 იან–აგვ | 5.42 | 12.49 | 7.07 | 43.4% |
აქ არის მთავარი პარადოქსი: 2026 წელს სავაჭრო თანაფარდობა აშკარად გაუმჯობესდა, მაგრამ დეფიციტი ჯერ კიდევ ისტორიულად მაღალი მასშტაბისაა. მიზეზი ის არის, რომ იმპორტის ბაზა უკვე ძალიან დიდია. ამიტომ მხოლოდ ექსპორტის მაღალი პროცენტული ზრდა საკმარისი არ არის – საჭირო ხდება სწრაფი ზრდის რამდენიმე წლის განმავლობაში შენარჩუნება, ან ისეთი სტრუქტურული ცვლილება, რომელიც ადგილობრივ წარმოებასა და ექსპორტის დამატებულ ღირებულებას ზრდის.
საქონლის დეფიციტი და მთლიანი საგარეო ბალანსი ერთი და იგივე არ არის
საქონლით ვაჭრობის 7.07 მილიარდ დოლარიან დეფიციტს არ უნდა მივაწეროთ მთლიანად საქართველოს საგარეო ეკონომიკური პოზიციის მნიშვნელობა. საქონლით ვაჭრობა საგადასახდელო ბალანსის მხოლოდ ერთი ნაწილია. საქართველოს ეროვნული ბანკის 2026 წლის პირველი კვარტლის მონაცემებით, მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი 348.1 მილიონ დოლარს, ანუ კვარტალური მშპ-ის 3.8%-ს შეადგენდა. იმავე პერიოდში საქონლით ვაჭრობის უარყოფითი სალდო დაახლოებით 1.7 მილიარდი დოლარი იყო, მაგრამ მომსახურებით ვაჭრობამ 876.1 მილიონი დოლარის დადებითი სალდო შექმნა და საქონლის დეფიციტის ნაწილი დააბალანსა.
ეს შედარება პირდაპირი არ არის – პერიოდებიც განსხვავდება და საგადასახდელო ბალანსის მეთოდოლოგიაც საქსტატის საქონლით საგარეო ვაჭრობის სტატისტიკისგან განსხვავებულია. მიუხედავად ამისა, ის მნიშვნელოვან კონტექსტს გვაძლევს: საქართველოს უცხოური ვალუტის შემოსავალი მხოლოდ საქონლის ექსპორტზე არ არის დამოკიდებული. მომსახურების ექსპორტი, მათ შორის ტურიზმი, ტრანსპორტი და სწრაფად მზარდი კომპიუტერული და საინფორმაციო მომსახურებები, ქვეყნის საგარეო შემოსავლების მნიშვნელოვანი წყაროა. ეროვნული ბანკის მიხედვით, კომპიუტერული და საინფორმაციო მომსახურებების ექსპორტი 2026 წლის პირველ კვარტალში წლიურად 65.7%-ით გაიზარდა და 441.3 მილიონ დოლარს მიაღწია.
ამიტომ საქონლის დეფიციტი მნიშვნელოვანია, მაგრამ მისი ინტერპრეტაცია იზოლირებულად არ უნდა მოხდეს. ეკონომიკისთვის უფრო სრული კითხვა არის, როგორ ფინანსდება საქონლის იმპორტის სიჭარბე – მომსახურების ექსპორტით, ტრანსფერებით, ინვესტიციებით თუ ვალის ზრდით. ამ სტატიაში მთავარი ფოკუსი საქონლით ვაჭრობაზე რჩება, თუმცა უფრო ფართო საგარეო მდგრადობის შეფასებისთვის მიმდინარე ანგარიშისა და კაპიტალის ნაკადების ერთობლივი ანალიზია საჭირო.
ექსპორტის ხარისხი ზრდის ტემპზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია
22.1%-იანი ზრდის შეფასებისას კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კითხვა არის, რა ტიპის ექსპორტი იზრდება. საქსტატის საერთო ექსპორტი მოიცავს როგორც საქართველოში წარმოებულ საქონელს, ისე რეექსპორტს. რეექსპორტი ეკონომიკურად უმნიშვნელო არ არის: ის ქმნის სავაჭრო, ლოგისტიკურ და მომსახურებით შემოსავლებს და შეიძლება საქართველოს რეგიონული სავაჭრო ფუნქცია გააძლიეროს. თუმცა მისი გავლენა ადგილობრივ წარმოებაზე, ტექნოლოგიურ განვითარებასა და შრომის პროდუქტიულობაზე განსხვავდება იმ ექსპორტისგან, რომლის ღირებულების მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოში იქმნება.
ამიტომ 21 სექტემბერს დაგეგმილი დეტალური სტატისტიკა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ იმისთვის, რომ გავიგოთ რომელი საქონელი გაიყიდა მეტი. ის გვაჩვენებს, რამდენად ფართოა მიმდინარე ზრდა, რა ნაწილი უკავშირდება ადგილობრივ ექსპორტს, რამდენად დივერსიფიცირებულია ბაზრები და ხომ არ არის ეს ყველაფერი რამდენიმე მსხვილი სასაქონლო პოზიციის ან რეექსპორტის სწრაფი მატების შედეგი. თუ ზრდა ფართო ბაზაზეა გადანაწილებული და ადგილობრივ წარმოებასაც მოიცავს, 2026 წლის გაუმჯობესება უფრო ძლიერი სტრუქტურული მაჩვენებელი იქნება.
რას ნიშნავს ეს ქართული ბიზნესისთვის?
ქართული ბიზნესისთვის მთავარი პოზიტიური სიგნალი არის ის, რომ უცხოურ ბაზრებზე გაყიდვების ზრდის ტემპი ამ ეტაპზე მნიშვნელოვნად აღემატება იმპორტის ზრდას. თუ ეს ტენდენცია ადგილობრივი წარმოებისა და არა მხოლოდ რეექსპორტის გაფართოებასაც ასახავს, მას შეუძლია გააძლიეროს საწარმოების მასშტაბი, უცხოური ვალუტის შემოსავლები და ახალი ბაზრების ათვისების მოტივაცია.
მაგრამ ბიზნესისთვის მეორე მხარეც მნიშვნელოვანია. ბევრი ქართული კომპანია თავად არის იმპორტზე დამოკიდებული – ნედლეულზე, ტექნიკაზე, საწარმოო კომპონენტებზე ან საბოლოო საქონელზე. ამიტომ ქვეყნის სავაჭრო დეფიციტის შემცირება ვერ მოხდება მხოლოდ იმპორტის მექანიკური შეკვეცით. უფრო მდგრადი გზა არის ისეთი ექსპორტის ზრდა, რომელიც ეფუძნება საქართველოში შექმნილ უფრო მაღალ დამატებულ ღირებულებას, პროდუქტიულობას და ბაზრების დივერსიფიკაციას.
BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, 2026 წლის მონაცემების მთავარი ეკონომიკური სიგნალი არის არა ის, რომ საქართველომ სავაჭრო დეფიციტი გადაჭრა, არამედ ის, რომ დეფიციტის შემცირების მიმართულებით ერთდროულად მუშაობს ორი სასარგებლო მოძრაობა: ექსპორტი ძალიან სწრაფად იზრდება, ხოლო იმპორტის ზრდა შედარებით ზომიერია. თუ ეს განსხვავება შენარჩუნდა და ზრდა ადგილობრივ ექსპორტშიც დადასტურდა, საგარეო ვაჭრობის სტრუქტურული ბალანსი შეიძლება თანდათან გაუმჯობესდეს.
რა უნდა გავიგოთ შემდეგი მონაცემებიდან?
ამ ეტაპზე ექსპრეს მონაცემები გვაძლევს მოცულობას, მაგრამ არა სრულ პასუხს ზრდის ხარისხზე. საქსტატის დეტალური იანვარ–აგვისტოს მონაცემების გამოქვეყნება 21 სექტემბრისთვის არის დაგეგმილი. სწორედ იქ იქნება შესაძლებელი საქონლის ჯგუფების, სავაჭრო პარტნიორების და ექსპორტის შემადგენლობის უფრო ზუსტი შეფასება.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნება სამი კითხვა: რამდენად მოდის ექსპორტის ზრდა ადგილობრივ ექსპორტზე და რამდენად – რეექსპორტზე; რომელი საქონლის ჯგუფები ჰქმნის დამატებით თითქმის ერთ მილიარდ დოლარიან ექსპორტს; და რამდენად არის ზრდა კონცენტრირებული რამდენიმე პროდუქტსა და ბაზარზე. ეს კითხვები განსაზღვრავს, არის თუ არა მიმდინარე გაუმჯობესება ფართო და მდგრადი, თუ უფრო მეტად რამდენიმე მიმართულების სწრაფი ზრდის შედეგია.
დასკვნა:
ექსპორტის 22.1%-იანი ზრდა 2026 წლის პირველი რვა თვის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი საგარეო ეკონომიკური სიგნალია, რადგან იმპორტის მხოლოდ 3.3%-იანი ზრდის ფონზე სავაჭრო დეფიციტი დაახლოებით 580 მილიონი დოლარით შემცირდა. ექსპორტით იმპორტის დაფარვა 36.7%-დან 43.4%-მდე გაუმჯობესდა – მნიშვნელოვანი მოძრაობა უფრო დაბალანსებული საგარეო ვაჭრობისკენ.
მაგრამ დეფიციტი რჩება: იმპორტი კვლავ დაახლოებით 2.3-ჯერ მეტია ექსპორტზე, ხოლო უარყოფითი სალდო 7.07 მილიარდ დოლარს აღწევს. ამიტომ მიმდინარე გაუმჯობესება უნდა წავიკითხოთ როგორც მნიშვნელოვანი სიგნალი და არა დასრულებული სტრუქტურული ცვლილება. საბოლოო პასუხისთვის გადამწყვეტი იქნება, რამდენად მოდის ზრდა ადგილობრივ, მაღალი დამატებული ღირებულების ექსპორტზე და შეძლებს თუ არა ექსპორტის სიჩქარე რამდენიმე წლის განმავლობაში იმპორტთან არსებული დიდი სხვაობის შემცირებას.
მონაცემები და ძირითადი წყაროები:
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური – საქართველოს საგარეო ვაჭრობა, 2026 წლის იანვარი–აგვისტო, ექსპრეს მონაცემები, 14 სექტემბერი 2026.
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური – საქონლით საგარეო ვაჭრობის მონაცემთა მოდული, განახლებული 2026 წლის იანვარ–აგვისტოს წინასწარი მონაცემებით.
სტატიაში 2025 და 2024 წლების იანვარ–აგვისტოს შედარებები აგებულია საქსტატის თვიურ ოფიციალურ მონაცემებზე. 2026 წლის იანვარ–აგვისტოს დეტალური მონაცემები, საქსტატის გრაფიკის მიხედვით, 21 სექტემბერს უნდა გამოქვეყნდეს.
მომზადებულია BTU-ის აკადემიური გუნდისა და BTUAI აკადემიური გუნდის მიერ, თბილისი, საქართველო.