მთავარი
BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2026 წლის იანვარ–სექტემბერში საქართველოს ელექტროენერგიის წმინდა იმპორტის ზრდის დაახლოებით 83% ექსპორტის შემცირებას უკავშირდება, ხოლო 17% იმპორტის მატებას. შიდა წარმოებისა და მოხმარების შედარება აჩვენებს, რატომ ვერ გვაძლევს ენერგეტიკის მდგომარეობის სრულ სურათს მხოლოდ შემოტანილი დენის მოცულობა, ან ახალი სადგურების სიმძლავრე.
მთავარი დასკვნები
- საქართველოს ელექტროენერგიის წმინდა იმპორტი, ანუ იმპორტსა და ექსპორტს შორის სხვაობა, 2025 წლის იანვარ–სექტემბრის 621.9 მილიონი კილოვატსაათიდან 2026 წლის შესაბამის პერიოდში 936.5 მილიონამდე გაიზარდა. BTU-ს გადათვლით, 314.6 მილიონიანი ცვლილებიდან 260.8 მილიონი შემცირებულ ექსპორტზე მოდის.
- ესკოს თვიური მონაცემების BTU-ს შედარებით, ცხრა თვეში საქართველოს მოხმარება 240.3 მილიონი კილოვატსაათით გაიზარდა, ადგილობრივი გამომუშავება კი 74.3 მილიონით შემცირდა. ამ ორი ცვლილების ჯამი წმინდა იმპორტის ზრდას პრაქტიკულად სრულად ხსნის აღრიცხვითი თვალსაზრისით.
- ყველაზე დიდი გაუარესება მეორე კვარტალში იყო: წმინდა საექსპორტო ნამეტი 420.7 მილიონი კილოვატსაათიდან 25.7 მილიონამდე შემცირდა. ახალი გენერაციის შეფასებისთვის ამიტომ მნიშვნელოვანია, რა წარმოებას და რომელ პერიოდში ამატებს პროექტი სისტემას, და არა მხოლოდ რამდენი მეგავატი იწერება მის აღწერაში.
საქართველოს ენერგეტიკაში ახალი პროექტების შესახებ ამბებს ხშირად ერთი მთავარი რიცხვი ახლავს: რამდენი მეგავატი აშენდება. 13 ნოემბერს “BM.ge”-მ იმერეთში ქარის ელექტროსადგურისა და მასთან დაკავშირებული ქვესადგურის შესახებ ინვესტორის გეგმები გამოაქვეყნა. კომპანიის წარმომადგენლის თქმით, პროექტის სრული კომერციული ამოქმედება 2028 წლის დასაწყისისთვის იგეგმება. ეს საინვესტიციო განზრახვაა და არა უკვე მიღებული ელექტროენერგია.
ასეთი ამბავი უფრო მნიშვნელოვან კითხვას აჩენს: რა პრობლემის გადაწყვეტა გვჭირდება არსებული ენერგეტიკული ბალანსიდან გამომდინარე? მხოლოდ იმპორტის ზრდის ყურებით შეიძლება ვიფიქროთ, რომ ცვლილება შედარებით მცირეა. ესკოს მიხედვით, 2026 წლის პირველი ცხრა თვის იმპორტი წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით დაახლოებით 5%-ით გაიზარდა. თუმცა იმპორტისა და ექსპორტის სხვაობა დაახლოებით 51%-ით გაუარესდა. ეს ორი მაჩვენებელი ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება. ისინი სისტემის სხვადასხვა მხარეს გვაჩვენებს.
BTU-ს ანალიზი ამ განსხვავების ახსნას ემსახურება. კვლევა ერთმანეთთან აკავშირებს საგარეო ნაკადებს, ადგილობრივ გამომუშავებას, მოხმარებასა და წარმოების წყაროებს. მთავარი შედეგი ასეთია: ქვეყნის დამატებითი წმინდა მოთხოვნა უცხოურ ელექტროენერგიაზე უფრო მეტად დაკარგულ საექსპორტო მოცულობაში გამოჩნდა, ვიდრე იმპორტის მკვეთრ მატებაში. განსხვავების დანახვა მნიშვნელოვანია როგორც ენერგეტიკული პოლიტიკისთვის, ისე იმ ბიზნესებისთვის, რომელთა განვითარებაც სტაბილურ ელექტრომომარაგებაზეა დამოკიდებული.
რატომ არ კმარა იმპორტის ერთი რიცხვი?
ელექტროენერგიის წმინდა იმპორტი გამოითვლება იმპორტიდან ექსპორტის გამოკლებით. თუ ქვეყანა ერთ პერიოდში ენერგიას ყიდულობს და სხვა პერიოდში ყიდის, მხოლოდ შესყიდვა მის მთლიან საგარეო ბალანსს ვერ აღწერს. ანალოგიურად, ექსპორტის არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ყოველ თვეში ჭარბი ადგილობრივი ენერგია გვაქვს.
2025 წლის იანვარ–სექტემბერში საქართველოში 1,132.7 მილიონი კილოვატსაათი შემოვიდა, ხოლო 510.8 მილიონი გავიდა. 2026 წლის იმავე თვეებში იმპორტმა 1,186.5 მილიონი, ექსპორტმა კი 250.0 მილიონი შეადგინა. შედეგად, შემოტანას მხოლოდ 53.8 მილიონი კილოვატსაათი დაემატა, მაგრამ გატანას 260.8 მილიონი გამოაკლდა. წმინდა იმპორტი ამ ცვლილებების ერთობლიობით 314.6 მილიონით გაიზარდა.
| მაჩვენებელი, მილიონი კილოვატსაათი: | იანვარ–სექტემბერი 2025: | იანვარ–სექტემბერი 2026: | ცვლილება: |
|---|---|---|---|
| ადგილობრივი გამომუშავება | 10,382.6 | 10,308.4 | −74.3 |
| საქართველოს მოხმარება | 11,004.6 | 11,244.9 | +240.3 |
| იმპორტი | 1,132.7 | 1,186.5 | +53.8 |
| ექსპორტი | 510.8 | 250.0 | −260.8 |
| წმინდა იმპორტი | 621.9 | 936.5 | +314.6 |
წყარო: ესკოს 2025 და 2026 წლების ფაქტობრივი ბალანსები; თვიური მონაცემების ჯამები და ცვლილებები გამოთვლილია BTU-ს მიერ. „საქართველოს მოხმარება“ გამოყენებულია ესკოს სრული საბალანსო განსაზღვრებით, რომელიც საბოლოო მომხმარებელზე მიწოდების გარდა სისტემის შესაბამის დანაკარგებსა და საკუთარ მოხმარებასაც მოიცავს. ტრანზიტი საგარეო ნაკადებს არ ემატება. დამრგვალებამ შესაძლოა ბოლო ციფრში სხვაობა წარმოქმნას.
BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, წმინდა ბალანსის გაუარესების დაახლოებით 83% შემცირებულ ექსპორტზე მოდის. ეს არის ცვლილების არითმეტიკული დაშლა და არა იმის მტკიცება, რომ ექსპორტის შემცირება დამოუკიდებელი ეკონომიკური მიზეზი იყო. გამომუშავების, მოთხოვნის, ფასების, ხელმისაწვდომი ქსელისა და ვაჭრობის გადაწყვეტილებები ერთმანეთს უკავშირდება. ცხრილი გვაჩვენებს, თუ სად გამოჩნდა ცვლილება; მისი ყველა მიზეზის გასარჩევად დამატებითი ინფორმაციაა საჭირო.
ფიზიკური ენერგიის ბალანსი ფულადი შედეგისგან უნდა გავმიჯნოთ. სხვადასხვა დროს გაყიდულ და შეძენილ ენერგიას განსხვავებული ფასი აქვს; ამიტომ შემოსავლისა და ხარჯის შესაფასებლად მოცულობას გარიგებების ფასები და პირობებიც უნდა დავუკავშიროთ.
მოხმარების ზრდა და წარმოების თითქმის უცვლელი ჯამი
საგარეო ბალანსის ცვლილება მეორე გზითაც მოწმდება. ცხრა თვეში საქართველოს მოხმარება 240.3 მილიონი კილოვატსაათით, ანუ დაახლოებით 2.2%-ით გაიზარდა. ამავე დროს, ადგილობრივი გამომუშავება 74.3 მილიონით, დაახლოებით 0.7%-ით შემცირდა. გაზრდილი საჭიროება და შემცირებული წარმოება ერთად დამატებით 314.6 მილიონ კილოვატსაათს ქმნის, რაც წმინდა იმპორტის მატებას ემთხვევა.
ეს თანხვედრა მთავარ მიგნებას უფრო მყარ საფუძველს აძლევს. ერთ მხარეს გვაქვს იმპორტისა და ექსპორტის სხვაობა; მეორე მხარეს მოხმარებასა და გამომუშავებას შორის სხვაობა. ორი დამოუკიდებლად შეკრებილი გზა ერთსა და იმავე ცვლილებამდე მიდის. წყაროს თვიური დამრგვალების უმცირესი სხვაობა ეკონომიკურ დასკვნას არ ცვლის.
მთლიანი წარმოების მცირე შემცირება არ ნიშნავს, რომ გენერაციის ყველა წყარო თითქმის უცვლელი იყო. ჰიდროსადგურების გამომუშავება 257.0 მილიონი კილოვატსაათით დაეცა, თბოსადგურების წარმოება კი 145.1 მილიონით გაიზარდა. დანარჩენი გენერაციის საბალანსო ნაშთი 37.6 მილიონით გაიზარდა. შესაბამისად, თბოგენერაციისა და დანარჩენი წყაროების მატებამ ჰიდროგამომუშავების კლების დიდი ნაწილი დაფარა.
ეს განსხვავება ეკონომიკურად მნიშვნელოვანია: ერთი და იგივე ჯამური კილოვატსაათი შეიძლება სხვადასხვა საწარმოო წყაროდან მოდიოდეს. წყაროების ჩანაცვლებას განსხვავებული საოპერაციო პირობები ახლავს. შესაბამისად, წარმოების ჯამის გვერდით მისი შემადგენლობის დაკვირვებაც საჭიროა: ეს გვაჩვენებს, რომელი წყარო ასრულებს სისტემაში დამაბალანსებელ როლს და სად არის დამატებითი შესწავლის საჭიროება.
| ადგილობრივი გამომუშავების კომპონენტი: | იანვარ–სექტემბერი 2025: | იანვარ–სექტემბერი 2026: | ცვლილება: |
|---|---|---|---|
| ჰიდროსადგურები | 8,679.5 | 8,422.5 | −257.0 |
| თბოსადგურები | 1,638.4 | 1,783.5 | +145.1 |
| დანარჩენი გენერაცია, გამოთვლილი ნაშთი | 64.8 | 102.4 | +37.6 |
| სულ გამომუშავება | 10,382.6 | 10,308.4 | −74.3 |
ერთეული: მილიონი კილოვატსაათი. წყარო: ესკო; BTU-ს გამოთვლები. დანარჩენი გენერაცია უდრის მთლიან გამომუშავებას მინუს ჰიდრო და თბოგენერაცია. საბალანსო ნაშთი ინარჩუნებს შედარებადობას წყაროს კატეგორიების განსხვავების პირობებში; დეტალი განმარტებულია მეთოდში.
ყველაზე დიდი ცვლილება მეორე კვარტალში გამოჩნდა
ცხრა თვის საერთო სურათის გასაგებად საჭიროა ვნახოთ, როდის შეიქმნა განსხვავება. პირველი კვარტლის წმინდა იმპორტი წლიურად 103.8 მილიონი კილოვატსაათით გაიზარდა. მესამე კვარტალში მდგომარეობა, პირიქით, გაუმჯობესდა: 2025 წლის მცირე წმინდა იმპორტი 2026 წელს წმინდა ექსპორტით შეიცვალა. ამ გაუმჯობესების მოცულობა 184.2 მილიონი კილოვატსაათი იყო.
ყველაზე ძლიერი გაუარესება მეორე კვარტალზე მოდის. 2025 წლის აპრილ–ივნისში ექსპორტი იმპორტს 420.7 მილიონი კილოვატსაათით აჭარბებდა. 2026 წლის იმავე თვეებში ნამეტი მხოლოდ 25.7 მილიონი დარჩა. სხვაობა 395.1 მილიონია. სწორედ ამ დანაკარგმა გადაწონა მესამე კვარტლის გაუმჯობესება და პირველი კვარტლის დამატებითი მოთხოვნაც შეავსო ცხრა თვის საბოლოო სურათში.
მეორე კვარტლის შიდა შემადგენლობა კიდევ უფრო ბევრს გვეუბნება. ჰიდროგამომუშავება 559.3 მილიონი კილოვატსაათით შემცირდა. თბოგენერაცია 193.2 მილიონით გაიზარდა, დანარჩენი გენერაციის მატებაც ნაწილობრივ დამაბალანსებელი იყო. შედეგად, მთლიანი გამომუშავება 354.0 მილიონით შემცირდა. ამავე პერიოდში მოხმარება 41.0 მილიონით გაიზარდა. შემცირებული წარმოება და გაზრდილი საჭიროება ერთად წმინდა საექსპორტო ნამეტის 395.1 მილიონიან კლებას ხსნის.
ამგვარად, პრობლემა მხოლოდ მეტი დენის შესყიდვა არ ყოფილა. სისტემა იმ პერიოდში გაცილებით ნაკლებ ნამეტს ქმნიდა, როდესაც წინა წელს ძლიერი დადებითი საგარეო ბალანსი ჰქონდა. წლიური ჯამის ზრდის ან კლების უკან სწორედ ასეთი პერიოდული განსხვავებები შეიძლება დაიკარგოს. კომპანიასაც და სახელმწიფოსაც განსხვავებული რეაგირება სჭირდება იმის მიხედვით, მოთხოვნა იზრდება, წარმოება მცირდება თუ არსებული ენერგიის გასაყიდი შესაძლებლობა იცვლება.
რას ნიშნავს ეს ახალი ინვესტიციებისთვის?
იმერეთის ქარის პროექტის შესახებ ახალი ამბავი ამ საკითხს პრაქტიკულ მნიშვნელობას სძენს. “BM.ge”-ის ინტერვიუში ინვესტორის წარმომადგენელი ყურადღებას ამახვილებს როგორც სადგურზე, ისე ახალ მაღალი ძაბვის ქვესადგურზე. ამ ორი ნაწილის ერთად განხილვა სწორია: ენერგიის წარმოება და მისი სისტემაში გატანა სხვადასხვა, მაგრამ ერთმანეთზე დამოკიდებული შესაძლებლობაა. ინტერვიუს გრაფიკი კომპანიის გეგმაა; მის შესრულებას შემდგომი ფაქტობრივი პროგრესი აჩვენებს.
BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, ახალი პროექტის ეკონომიკური სარგებლიანობის მთავარი კითხვა უნდა იყოს, რამდენად ავსებს იგი სისტემის რეალურ დანაკლისს. ამისთვის საჭიროა გამომუშავების მოსალოდნელი განაწილება თვეებისა და საათების მიხედვით, ქსელთან მიერთების მზადყოფნა და სხვა წყაროებთან ერთობლივი მუშაობის პირობები. მხოლოდ ნომინალური სიმძლავრის შედარება არსებულ დეფიციტთან საკმარისი არ არის: მეგავატი სიმძლავრეს აღწერს, კილოვატსაათი კი გარკვეული დროის განმავლობაში წარმოებულ ენერგიას.
ეს ანალიზი ადგენს უკვე გაზომილ პრობლემას, რომლის მიმართაც ახალი პროექტი უნდა შეფასდეს. ახალი წყარო სასარგებლოა არა მხოლოდ მაშინ, როცა ქვეყნის წლიურ ჯამს ზრდის, არამედ მაშინაც, როცა საჭირო პერიოდში ამცირებს სხვების ჩანაცვლების აუცილებლობას. ამ ეფექტის დასადგენად კონკრეტული პროექტის მონაცემებია საჭირო; არსებული სადგურის შედეგის ახალ პროექტზე მექანიკური გადატანა საკმარისი არ იქნება.
ბიზნესისთვის დასკვნა უფრო ფართოა. ენერგომომარაგების დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ქვეყნის წლიური წარმოება, არამედ წყაროების შემადგენლობა და მოთხოვნის ცვლილება. წარმოების, საცალო ვაჭრობის, სასტუმროებისა და ციფრული მომსახურების გაფართოება ელექტროენერგიის საჭიროებას ქმნის. ინვესტიციის შეფასებას ამიტომ უნდა ახლდეს კითხვა, როგორ ეწყობა ერთმანეთს ახალი მოთხოვნა, გენერაცია და ქსელი. ამ კვლევის მონაცემები ამ კავშირის მნიშვნელობას აჩვენებს, თუმცა კონკრეტული საწარმოს ელექტროენერგიის ფასს არ განსაზღვრავს.
საქართველოს ცხრა თვის ენერგეტიკული ცვლილება ერთი წინადადებით ასე შეიძლება შევაჯამოთ: იმპორტი ზომიერად გაიზარდა, ხოლო გაზრდილი მოხმარება და შემცირებული გამომუშავება ბალანსში უფრო მცირე საექსპორტო ნამეტად აისახა. ძლიერი საინვესტიციო პოლიტიკა სწორედ ამ განსხვავებას უნდა ხედავდეს. მეტ მეგავატს მნიშვნელობა აქვს, მაგრამ საბოლოო ღირებულებას ის ქმნის, თუ რამდენად სასარგებლო დროს და საიმედოდ გადაიქცევა ეს სიმძლავრე რეალურ ენერგიად.
კითხვები და პასუხები
ნიშნავს თუ არა წმინდა იმპორტის ზრდა ელექტროენერგიის დეფიციტს?
იგი აჩვენებს, რომ მოცემულ პერიოდში მოხმარება ადგილობრივ გამომუშავებას მეტად აღემატებოდა. მიწოდების შეწყვეტა ან დაუკმაყოფილებელი მოთხოვნა ამ მაჩვენებლით არ დასტურდება: სხვაობა საგარეო ნაკადებით იფარება.
არის თუ არა ექსპორტის შემცირება ცუდი კომერციული გადაწყვეტილების მტკიცებულება? არა. წარმოების, შიდა საჭიროების, ფასებისა და ქსელის პირობების ცვლილებამ საექსპორტო ნაკადი შეიძლება შეცვალოს. აქ მოცემულია ფიზიკური ბალანსის დაშლა და არა კონკრეტული მოვაჭრის გადაწყვეტილების შეფასება.
შესაძლებელია თუ არა ახალი ქარის სადგურით ოჯახების დანაზოგი დავთვალოთ? ამისთვის პროექტის რეალური გამომუშავება, ხელშეკრულებების ფასები, ქსელის ხარჯები და ტარიფის ფორმირების პირობებია საჭირო. საინვესტიციო განცხადება ასეთ გამოთვლას ჯერ ვერ ამყარებს.
რატომ ვადარებთ ორივე წლის ცხრა თვეს? თანაბარი პერიოდები გვიცავს არასრული წლის სრულ წელთან შედარებისგან. კვლევა არ აკეთებს 2026 წლის მეოთხე კვარტლის პროგნოზს და ახალი მონაცემის გამოქვეყნებისას განახლებას საჭიროებს.



