მთავარი

BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2026 წლის სექტემბერში საქართველოს საქონლის იმპორტის ღირებულების წმინდა წლიური მატების დაახლოებით 69% შუალედური მოხმარების საქონელზე მოდიოდა. ამ ჯგუფში ნედლი ნავთობის წამყვანი როლი აჩვენებს, რომ საერთო ზრდის შეფასებისას გადამწყვეტია შემოტანილი პროდუქტის დანიშნულება და არა მხოლოდ დახარჯული თანხა.

ძირითადი მიგნებები

• საქართველოს სექტემბრის იმპორტის 15.3%-იან წლიურ ზრდაში შუალედური საქონლის წვლილი 10.5 პროცენტული პუნქტი იყო; BTU-ს გამოთვლით, ეს წმინდა მატების დაახლოებით 69%-ია და არა მთლიან იმპორტში ამ ჯგუფის წილი.
• ეროვნული ბანკის 4 ნოემბრის მიმოხილვის მიხედვით, შუალედური საქონლის იმპორტის მატებას ძირითადად ნედლი ნავთობი განაპირობებდა, ხოლო საინვესტიციო საქონლის წვლილი საერთო ზრდაში −0.3 პროცენტული პუნქტი იყო.
• BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, საქართველოსთვის მთავარი საკითხია, რამდენ ადგილობრივ ღირებულებას შექმნის გაზრდილი საქონლის ნაკადი; ერთი თვის სავაჭრო თანხები წარმოების ან ინვესტიციების ფართო ზრდას ჯერ ვერ ადასტურებს.

საქართველოს იმპორტი სექტემბერში გაიზარდა, მაგრამ ამ ზრდის უკან ერთგვაროვანი ამბავი არ დგას. საზღვარზე შემოსული საქონელი შეიძლება მაღაზიის თაროზე მოხვდეს, საწარმოს მუშაობას მოხმარდეს, მომავალ წარმოებას მოემსახუროს ან შემდგომ ისევ საზღვარგარეთ გავიდეს. თითოეულ შემთხვევაში განსხვავებულია შედეგი ადგილობრივი დასაქმებისთვის, ფასებისა და შემოსავლებისთვის. ამიტომ ქვეყნის მიერ მეტი საქონლის შეძენა მხოლოდ ერთ კითხვას პასუხობს: გაიზარდა თუ არა საზღვარზე აღრიცხული ღირებულება.

საქართველოს ეროვნული ბანკის 4 ნოემბერს გამოქვეყნებული „თვის მიმოხილვა“ ამ განსხვავებების დანახვის საშუალებას იძლევა. სექტემბრის რეგისტრირებული იმპორტი 1,805.9 მილიონი აშშ დოლარი იყო, ექსპორტი კი 731.5 მილიონი დოლარი. წლიურად იმპორტი 15.3%-ით გაიზარდა, ექსპორტი 4.0%-ით. ეს არის სექტემბრის მდგომარეობის ახალი ანალიტიკური გამოქვეყნება და არა ნოემბრის სავაჭრო შედეგი. მიმოხილვა საქსტატის მონაცემებს ეყრდნობა და საქონელს ეკონომიკური დანიშნულების მიხედვითაც აჯგუფებს.

სწორედ ამ დაჯგუფების გადათვლა გამოყოფს მთავარ მიგნებას: იმპორტის წმინდა მატების ორ მესამედზე მეტი შუალედური საქონლის ჯგუფმა შექმნა. ამასთან, ანგარიშში პირდაპირაა აღნიშნული, რომ ჯგუფის ზრდას ძირითადად ნედლი ნავთობის შემოტანა განაპირობებდა. შესაბამისად, ფართო სამრეწველო გამოცოცხლების დასკვნის გამოტანა მხოლოდ ამ მაჩვენებლიდან ნაადრევი იქნებოდა. მონაცემი უფრო კონკრეტულ ცვლილებას გვაჩვენებს, რომლის ეკონომიკური სარგებელიც ადგილობრივ საქმიანობაში უნდა გამოჩნდეს.

რა შევიძინეთ და რისთვის?

შუალედური საქონელი წარმოების პროცესში გამოყენებული მასალებისა და კომპონენტების ზოგადი სახელია. მაგალითად, საწარმოსთვის შეძენილი ნედლეული საბოლოო პროდუქტად უნდა გარდაიქმნას ან სხვა პროდუქტის შექმნაში დაიხარჯოს. საინვესტიციო საქონელი კი, ჩვეულებრივ, უფრო ხანგრძლივად გამოიყენება: დანადგარი საწარმოს ერთი პარტიის გამოშვების შემდეგ არ ქრება. სამომხმარებლო საქონელი საბოლოო მოხმარებას უკავშირდება. ეს დაყოფა გვეხმარება, საქონლის ნაკადში ეკონომიკური დანიშნულება დავინახოთ.

კატეგორიები მაინც არ არის თითოეული მყიდველის საქმიანობის სრული აღწერა. სტატისტიკა საქონლის ტიპს აღრიცხავს და ავტომატურად ვერ გვატყობინებს, კონკრეტულად რომელ კომპანიაში, რა პირობებით და რა მოგებით გამოიყენეს ის. იმპორტირებული საწვავი, მაგალითად, სხვადასხვა საქმიანობას ემსახურება. ამიტომ საერთო კატეგორიის დასახელება საწარმოს უკვე მიღებულ შედეგში არ უნდა აგვერიოს. წარმოებისთვის საჭირო რესურსის შემოტანა მხოლოდ პროცესის ერთი ეტაპია.

სექტემბრის განსხვავება ცხრილში მკაფიოდ ჩანს. შუალედური საქონლის დადებითი წვლილი სამომხმარებლო საქონლისას აღემატებოდა, ხოლო საინვესტიციო ჯგუფი საერთო ტემპს მცირედ ამცირებდა. ეს უკანასკნელი საქართველოს მთლიან ინვესტიციებს არ ზომავს. მშენებლობა, ადგილობრივად შეძენილი ტექნიკა, ან სხვა კაპიტალური ხარჯი იმპორტირებული საინვესტიციო საქონლის ერთ თვიურ ნაკადში სრულად ვერ მოხვდება. შესაბამისად, ცხრილი არც საინვესტიციო კრიზისის და არც საინვესტიციო ბუმის დასტურია.

საქართველოს იმპორტის ზრდის შემადგენლობა სექტემბერში:

პერიოდი: სექტემბერი 2026, სექტემბერი 2025-თან შედარებით. პპ ნიშნავს პროცენტულ პუნქტს. წყარო: საქსტატი, სებ-ის ნოემბრის მიმოხილვა, გვ. 7–8. კატეგორიების წვლილები ოფიციალურია; წმინდა მატების 68.6%-იანი წილი BTU-ს გამოთვლაა.

ცხრილი აჩვენებს წვლილს მთლიანი იმპორტის წლიურ ზრდაში და არა თავად ჯგუფის ზრდის ტემპს. 10.5 პროცენტული პუნქტის 15.3-ზე გაყოფით მიიღება დაახლოებით 68.6%. მკითხველისთვის დამრგვალებული 69% ნიშნავს, რომ წმინდა ზრდის ყოველი ასი დოლარიდან დაახლოებით 69 დოლარის შესაბამისი მატება ამ ჯგუფზე მოდიოდა. ეს არ ნიშნავს, რომ იმპორტის ყოველი ასი დოლარიდან 69 დოლარი შუალედური საქონლის შესაძენად დაიხარჯა.

სამივე წვლილის ჯამი საერთო 15.3%-იან ტემპს ემთხვევა. თუმცა ეს თანხვედრა მხოლოდ სწორ არითმეტიკას გვიდასტურებს. იმის ასახსნელად, რატომ გაიზარდა ჯგუფი, საჭიროა მისი შიგნით არსებული პროდუქტის დანახვა. ეროვნული ბანკი სწორედ ნედლ ნავთობს გამოყოფს. სექტემბრის მთლიან იმპორტში ნედლი ნავთობის წილი 8.0% იყო. მაღალი წვლილი ცვლილებაში და გაცილებით მცირე წილი მთლიან ღირებულებაში ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება: სწრაფად შეცვლილმა კომპონენტმა საერთო მოძრაობა შეიძლება მნიშვნელოვნად განსაზღვროს.

მეტი იმპორტი და ადგილობრივი სარგებელი

ნედლეულის შემოტანა საქართველოსთვის შესაძლებლობას ქმნის მაშინ, როდესაც მის გარშემო რეალური ეკონომიკური საქმიანობა ვითარდება. დამუშავება, შენახვა, ტრანსპორტირება, ტექნიკური მომსახურება და გაყიდვა შეიძლება ადგილობრივ შემოსავალს წარმოქმნიდეს. მაგრამ შესაძლებლობის მასშტაბი და უკვე მიღებული სარგებელი სხვადასხვა საკითხია. საბაჟოზე აღრიცხული სრული ღირებულება მთლიანად საქართველოში შექმნილი შემოსავალი ვერ იქნება, რადგან მასში უცხოეთში წარმოებული საქონლის ღირებულებაც შედის.

ამ განსხვავების გამო ჩნდება კითხვა – რამდენი რჩება ქვეყანაში იმპორტირებული მასალის შემდგომი დამუშავების შემდეგ. ადგილობრივი ღირებულება შეიძლება გაჩნდეს თანამშრომლის ანაზღაურებაში, ადგილობრივი მომსახურების შეძენაში და საწარმოს საქმიანობის შედეგში. მის გასაზომად საჭიროა საწარმოებისა და დარგების შესაბამისი მონაცემები. მხოლოდ იმპორტისა და ექსპორტის ჯამის შეკრება ამ კითხვაზე პასუხს ვერ მოგვცემს და ერთი და იმავე საქონლის გადაადგილებას ეკონომიკურ სარგებლად ზედმეტად წარმოაჩენს.

სექტემბრის ექსპორტშიც შუალედური საქონლის როლი მნიშვნელოვანი იყო. მისი წვლილი მთლიან წლიურ ზრდაში 4.5 პროცენტული პუნქტი აღმოჩნდა, როდესაც საერთო ექსპორტი 4.0%-ით გაიზარდა. განსხვავება საინვესტიციო და სამომხმარებლო საქონლის უარყოფითმა წვლილებმა შეამცირა. ანგარიშში შუალედური ექსპორტის ზრდის წყაროებს შორის ძვირფასი ლითონების მადნები და მინერალური სასუქებია გამოყოფილი. ეს სურათი იმპორტის ცვლილებისგან განსხვავებულ პროდუქტებსა და საქმიანობებსაც მოიცავს.

ამიტომ ორივე მხარეს შუალედური საქონლის ზრდა არ გვაძლევს უფლებას, ერთი და იგივე საწარმოო ჯაჭვი დავინახოთ. შემოტანილი ნედლეული და გატანილი პროდუქტი კონკრეტული საწარმოს, საქონლის კოდის და დროის მიხედვით უნდა დავაკავშიროთ. მიმდინარე მიმოხილვა ასეთ კავშირს ყველა ნაკადისთვის არ ადგენს. საქართველოში გადამუშავების გაძლიერება მნიშვნელოვანი შესაძლებლობაა, მაგრამ მისი დადასტურება ნაკადების საერთო ზრდაზე უფრო ზუსტ მტკიცებულებას მოითხოვს.

ფასი და მოცულობა განსხვავდება

დოლარში გაზრდილი იმპორტი ერთდროულად რამდენიმე ცვლილებას შეიძლება ასახავდეს: მეტ საქონელს, მაღალ ფასს, ან უფრო ძვირადღირებული პროდუქტის მეტ წილს. საქსტატის მეთოდოლოგიით, იმპორტის შეფასებაში საქართველოს საზღვრამდე ტრანსპორტირებისა და დაზღვევის ღირებულებაც შედის. შესაბამისად, გაზრდილი ხარჯი მხოლოდ ქარხანაში შესულ დამატებით ტონებს ან მაღაზიაში გაყიდულ დამატებით ერთეულებს არ ნიშნავს. ბიზნესისთვის მნიშვნელოვანია, ძვირდება შესყიდვა თუ იზრდება საქმიანობის ფიზიკური მოცულობა.

მიმოხილვაში რეალური, ფასების ცვლილების გათვალისწინებით შეფასებული მაჩვენებელიც არის მოცემული. მსუბუქი ავტომობილების რეექსპორტის გამოკლებით, იმპორტის წლიური ნომინალური ზრდა 25.9%, რეალური ზრდა კი 13.7% იყო. ეს სხვაობა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ თანხისა და მოცულობის მოძრაობა ერთნაირი არ არის. აღნიშნული მაჩვენებლები სპეციალურად შეზღუდულ ჯგუფს ეხება; 13.7% მთლიან იმპორტზე ვერ გავრცელდება და ვერც ნედლი ნავთობის ცალკე მოცულობის ცვლილებად ჩაითვლება.

ასევე მნიშვნელოვანია საქონლის დეფიციტის სწორი წაკითხვა. სექტემბერში ექსპორტისა და იმპორტის სხვაობა −1,074.4 მილიონი დოლარი იყო. ეს რეგისტრირებული საქონლის ბალანსია. იგი არ მოიცავს მომსახურებით ვაჭრობის მთელ შედეგს და თავისთავად არ არის ქვეყნის მიმდინარე ანგარიშის სრული დეფიციტი. ტურისტული თუ სხვა მომსახურებიდან შემოსავალს საკუთარი აღრიცხვა აქვს. მხოლოდ საქონლის ამ რიცხვით ლარის მომავალი კურსის განსაზღვრა საფუძველს მოკლებულია.

ვისთვის არის ეს სურათი მნიშვნელოვანი?

მწარმოებლისთვის იმპორტის შემადგენლობა მოთხოვნისა და ხარჯის შეფასების საწყისი წერტილია. ნედლეულის შემოტანის ზრდა შესაბამისი პროდუქტის, საწყობის ან გადაზიდვის საჭიროებაზე შეიძლება მიუთითებდეს. თუმცა სხვისი გაზრდილი შესყიდვა ყველა საწარმოსთვის ახალი შეკვეთა ვერ იქნება. კონკრეტული შესაძლებლობა იმით ფასდება, უკავშირდება თუ არა კომპანია ამ ნაკადს, აქვს თუ არა სათანადო უნარი და შეუძლია თუ არა მომსახურების კონკურენტულ პირობებში მიწოდება.

ლოჯისტიკისა და მომსახურების კომპანიებისთვის დიდი ნაკადების არსებობა და სტაბილური ბაზრის არსებობა ასევე განსხვავდება. ერთ თვეში საქონლის განსაკუთრებით დიდი პარტია შეიძლება შემოვიდეს, მომდევნო თვეში კი მოცულობა შეიცვალოს. მუდმივი დანახარჯის ზრდას მხოლოდ ერთი თვის კარგი შედეგი ვერ გაამართლებს. უფრო გამძლე საფუძველია რამდენიმე პერიოდის მოძრაობა, დამკვეთთან შეთანხმებული მოცულობა და გასაგები გადახდის პირობები. ეს უკვე ბიზნესგადაწყვეტილების შეფასების საკითხია და არა სავაჭრო სტატისტიკიდან მიღებული გარანტია.

მომხმარებლისთვის მთავარი კავშირი საბოლოო ფასში გადადის, თუმცა არც ეს გზა არის მექანიკური. წარმოების რესურსის ხარჯი შეიძლება კომპანიამ ნაწილობრივ საკუთარ მოგებაში აისახოს, პროდუქტიულობით შეამციროს ან გასაყიდ ფასში გადაიტანოს. შედეგი კონკურენციაზე, ხელშეკრულებებზე და მოთხოვნაზეა დამოკიდებული. ამდენად, იმპორტის ღირებულების ზრდა მომავალი საცალო გაძვირების მზა პროცენტს არ გვაძლევს. ფასის შეფასებას ცალკე პროდუქტების მიმდინარე მონაცემები სჭირდება.

ეკონომიკური პოლიტიკისთვის ასეთი სურათი ზრდის ხარისხზე საუბარს უფრო კონკრეტულს ხდის. თუ მეტი ნედლეული შემოდის, მნიშვნელოვანია, ეხმარება თუ არა ადგილობრივი გარემო კომპანიებს მის უფრო მაღალი ღირებულების პროდუქტად გარდაქმნაში. გამართული ინფრასტრუქტურა, სანდო ენერგომომარაგება, კვალიფიციური მუშახელი და პროგნოზირებადი წესები ამ შესაძლებლობის გამოყენების პირობებია. ანგარიშის ერთი თვე ამ პირობების ხარისხს არ ზომავს, მაგრამ აჩვენებს, რატომ უნდა შეფასდეს საქონლის ნაკადი ადგილობრივი შედეგისგან განცალკევებით.

BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, სექტემბრის მონაცემებში მთავარი სწორედ ეს განსხვავებაა: იმპორტის ზრდა მნიშვნელოვნად არის კონცენტრირებული შუალედურ საქონელზე და ამ ჯგუფში ნედლ ნავთობზე. საქართველოსთვის სასარგებლო შედეგი იქნება ამ ნაკადისგან მიღებული დამატებითი ადგილობრივი შემოსავალი, პროდუქტიულობა და სტაბილური საექსპორტო საქმიანობა. საერთო სავაჭრო თანხის მატება ამ გზის დასაწყისს შეიძლება გვიჩვენებდეს; დასრულებული შედეგის დასადგენად წარმოების, ხარჯისა და დასაქმების მტკიცებულება გვჭირდება.

კითხვები და პასუხები

ნიშნავს თუ არა 69%, რომ იმპორტის უმეტესობა ნედლეულია?

არა. 69% არის შუალედური საქონლის წილი სექტემბრის წმინდა წლიურ მატებაში. მთლიან იმპორტში ამ ჯგუფის წილი ცალკე მაჩვენებელია.

შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ინვესტიციები შემცირდა?

იმპორტირებული საინვესტიციო საქონლის უარყოფითი წვლილი მთლიან ინვესტიციებს არ ზომავს. ასეთ დასკვნას უფრო ფართო მონაცემები სჭირდება.

რატომ არ არის გაზრდილი იმპორტი ავტომატურად ცუდი?

შემოტანილი მასალა შეიძლება ადგილობრივი წარმოების რესურსი იყოს. შედეგი დამოკიდებულია მის გამოყენებასა და საქართველოში შექმნილ დამატებით ღირებულებაზე.

არის თუ არა საქონლის დეფიციტი ლარის კურსის პროგნოზი?

არა. საქონლის ბალანსი საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების ერთი ნაწილია და კურსის მომავალი მიმართულება მხოლოდ ამ მონაცემით ვერ განისაზღვრება.