საქართველოს ღვინის ექსპორტი ევროკავშირში: როგორ იზრდება ბაზარი, რატომ რჩება იგი ვიწრო და სად იმალება რეალური გარდატეხის შესაძლებლობა

საქართველოს ღვინო ევროკავშირში თითქოს იდეალურ ისტორიას უნდა წარმოადგენდეს. უძველესი მეღვინეობა, ქვევრის უნიკალური ტექნოლოგია, ადგილობრივი ჯიშები და თავისუფალი ვაჭრობის რეჟიმი ქმნის მოლოდინს, რომ ევროპული ბაზარი ბუნებრივად უნდა გახდეს ექსპორტის მთავარი საყრდენი. თუმცა, როდესაც მონაცემებს ვუყურებთ არა როგორც ცალკეულ ციფრებს, არამედ როგორც სისტემას, ირკვევა, რომ ეს ისტორია ჯერ დასრულებული არ არის. ზრდა არსებობს, მაგრამ ჯერ კიდევ შეზღუდული.

ინსტიტუციური გარემო თითქოს ყველაფერს ხელს უწყობს. DCFTA-ის ფარგლებში ქართული ღვინო ევროკავშირში ტარიფების გარეშე შედის, რაც ფორმალურად ისეთივე წვდომას ნიშნავს, როგორსაც ადგილობრივი მწარმოებლები ფლობენ. მიუხედავად ამისა, ITC Trade Map-ის მონაცემები გვიჩვენებს, რომ 2020–2024 წლებში ევროკავშირის წილი საქართველოს ღვინის მსოფლიო ექსპორტში პრაქტიკულად არ შეცვლილა და კვლავ 12–13 პროცენტის ფარგლებში რჩება. ეს სტატისტიკა პირველ სიგნალს გვაძლევს: პრობლემა არა წვდომაში, არამედ ბაზრის ათვისების მოდელშია.

გლობალურ დონეზე სურათი ბევრად უფრო დინამიკურია. ოთხ წელიწადში საქართველოს ღვინის ექსპორტის ღირებულება დაახლოებით 209 მილიონიდან 275 მილიონ დოლარამდე გაიზარდა. ევროკავშირშიც დაფიქსირდა ზრდა, თუმცა განსხვავებული ლოგიკით. 2024 წლისთვის ევროკავშირში ექსპორტის ღირებულებამ 35.2 მილიონ დოლარს მიაღწია, მაშინ როდესაც მოცულობა 18.3 ათას ტონამდე გაიზარდა. მოცულობის ზრდა მნიშვნელოვნად უსწრებს ფასობრივ დინამიკას, რაც ნათლად აჩვენებს, რომ ექსპორტის ზრდა კვლავ რაოდენობაზეა დამყარებული.

ამ საერთო სურათის შიგნით ყველაზე მკვეთრი კონტრასტი ქვეყნებს შორის ჩნდება. პოლონეთი პრაქტიკულად იქცა ქართული ღვინის ევროკავშირში ყოფნის ბირთვად. 2024 წელს პოლონეთზე მოდიოდა ევროკავშირში ექსპორტირებული ქართული ღვინის დაახლოებით 47 პროცენტი ღირებულებით და თითქმის 60 პროცენტი მოცულობით. ეს არის ბაზარი, რომელიც უზრუნველყოფს მასშტაბს და სტაბილურობას, თუმცა ამავე დროს ამყარებს დაბალი ფასის სტრუქტურას.

გერმანიის შემთხვევა განსხვავებულ ისტორიას გვიყვება. აქ ქართული ღვინო ჯერ კიდევ შედარებით მცირე მოცულობით არის წარმოდგენილი, მაგრამ ზრდის ტემპი მკვეთრად მაღალია. ITC-ის მონაცემებით, 2020–2024 წლებში ექსპორტის ღირებულება გერმანიაში გაიზარდა 2.6 მილიონიდან თითქმის 5.9 მილიონ დოლარამდე, ხოლო მოცულობა 950 ტონიდან დაახლოებით 2.3 ათას ტონამდე. გერმანია არის ბაზარი, სადაც ფასზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია ხარისხი, წარმოშობა და ნარატივი, და სწორედ აქ ჩანს ღირებულებითი ზრდის პოტენციალი.

ბალტიის ქვეყნები ამ პროცესში უფრო გარდამავალ როლს ასრულებენ. ლატვიაში ღირებულება თითქმის არ იზრდება, ხოლო მოცულობა მცირდება, რაც მიუთითებს ბაზრის გაჯერებაზე და რეექსპორტის ფუნქციის გაძლიერებაზე. ლიტვაში ზრდა ზომიერია, ესტონეთში კი უკვე აშკარა კლებაა. ეს ქვეყნები კვლავ რჩებიან ქსელის ნაწილად, მაგრამ აღარ წარმოადგენენ ზრდის მთავარ ძრავს.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია ის სივრცე, სადაც ქართული ღვინო თითქმის არ ჩანს. საფრანგეთი, იტალია და ესპანეთი რჩებიან აუთვისებელ ბაზრებად. მაგალითად, საფრანგეთში ექსპორტის ღირებულება 2024 წელს მხოლოდ დაახლოებით 0.5 მილიონ დოლარს შეადგენდა. ეს მიუთითებს, რომ ქართული ღვინო ევროკავშირში თავს არიდებს პირდაპირ კონკურენციას ტრადიციულ მწარმოებელ ქვეყნებთან და უფრო წარმატებულია იმ ბაზრებზე, სადაც იმპორტი ნორმად ითვლება.

ამ ყველა დაკვირვებას ფასების საკითხი აერთიანებს. ევროკავშირში ქართული ღვინო საშუალოდ უფრო ძვირად იყიდება, ვიდრე რუსეთის ბაზარზე, თუმცა მაინც ჩამორჩება საერთაშორისო კონკურენტებს. ეს ნიშნავს, რომ ექსპორტის დღევანდელი მოდელი ჯერ კიდევ ეყრდნობა ხელმისაწვდომობას და ნაკლებად — პრემიუმ პოზიციონირებას.

თუ მთლიან სურათს შევხედავთ, ვხედავთ გარდამავალ მოდელს. პოლონეთი ქმნის მოცულობას, გერმანია აჩვენებს მიმართულებას, ბალტიის ქვეყნები ინარჩუნებენ ტექნიკურ როლს, ხოლო დანარჩენი ევროკავშირი ჯერ კიდევ ღია სივრცედ რჩება. ეს სტრუქტურა მუშაობს, მაგრამ ის არ არის საბოლოო.

სწორედ აქ ჩნდება დივერსიფიკაციის რეალური მნიშვნელობა. მიუხედავად ევროკავშირში ზრდისა, რუსეთის ბაზარი კვლავ დომინანტია და საქართველოს ღვინის ექსპორტის დაახლოებით ორი მესამედი იქ მიემართება. ევროკავშირი წარმოადგენს ამ დამოკიდებულების შემცირების ყველაზე სტაბილურ გზას, თუმცა გარდატეხა შესაძლებელი იქნება მხოლოდ მაშინ, როდესაც რაოდენობრივ ზრდას დაემატება ღირებულებითი სტრატეგია.

საბოლოოდ, ITC-ის მონაცემები და სექტორული ანგარიშები გვაძლევს ერთ მთავარ გზავნილს. ევროკავშირი საქართველოსთვის არც უკვე მიღწეული მიზანია და არც შორეული პერსპექტივა. ეს არის ბაზარი, სადაც უკვე არსებობს საყრდენი, მაგრამ შემდეგი ეტაპი დამოკიდებულია იმაზე, შეძლებს თუ არა ქართული ღვინო რაოდენობრივი ზრდიდან მდგრად ღირებულებაზე გადასვლას.