ხელოვნური ინტელექტის გლობალური გავრცელება 2025 წელს: დაჩქარებული ადაპტაცია, მზარდი სხვაობა და საქართველოს რეალური პოზიცია

Microsoft-ის AI Economy Institute-ის 2026 წლის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც 2025 წლის მეორე ნახევრის გლობალურ მონაცემებს ეყრდნობა, ხელოვნური ინტელექტი უკვე აღარ არის მხოლოდ ტექნოლოგიური ენთუზიასტების ან კორპორაციული ლაბორატორიების ინსტრუმენტი. დღეს მსოფლიოში დაახლოებით ყოველი მეექვსე ადამიანი იყენებს გენერაციულ AI-ს სწავლისთვის, მუშაობისთვის ან ყოველდღიური პრობლემების გადასაჭრელად. მხოლოდ ექვს თვეში მისი გლობალური გამოყენება გაიზარდა 15.1%-დან 16.3%-მდე, რაც ადრეული ტექნოლოგიური ციკლისთვის გამორჩეულად სწრაფი ტემპია. თუმცა ეს ზრდა თანაბრად არ ნაწილდება და სწორედ აქ იწყება მთავარი სტრუქტურული პრობლემა.

გლობალური მონაცემები ნათლად აჩვენებს, რომ ხელოვნური ინტელექტი ვრცელდება განსხვავებული სიჩქარით გლობალურ ჩრდილოეთსა და გლობალურ სამხრეთში. 2025 წლის ბოლოსთვის შრომისუნარიანი მოსახლეობის თითქმის მეოთხედი გლობალურ ჩრდილოეთში უკვე იყენებდა გენერაციულ AI ინსტრუმენტებს, მაშინ როცა გლობალურ სამხრეთში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ დაახლოებით ერთ მეშვიდედს აღწევდა. სხვაობა არა მხოლოდ შენარჩუნდა, არამედ კიდევ უფრო გაიზარდა. ეს ტენდენცია ადასტურებს იმას, რასაც OECD და მსოფლიო ბანკიც ბოლო წლებში უსვამენ ხაზს: ციფრული ტექნოლოგიები თავად შეიძლება გახდეს ახალი უთანასწორობის წყარო, თუ მათი გავრცელება არ ახლავს მიზნობრივი განათლების, ინფრასტრუქტურისა და ხელმისაწვდომობის პოლიტიკა (OECD, 2024; World Bank, 2023).

გლობალური ლიდერები ამ პროცესში უკვე კარგად ცნობილია. არაბთა გაერთიანებული საამიროები, სინგაპური, ნორვეგია, ირლანდია და საფრანგეთი არამხოლოდ ტექნოლოგიური ინოვაციის მომხმარებლები არიან, არამედ მისი აქტიური ინსტიტუციური ინტეგრატორები. მაგალითად, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში AI-ს გამოყენება 2025 წლის ბოლოსთვის შრომისუნარიანი მოსახლეობის 64%-ს აჭარბებდა. ეს შედეგი შემთხვევითი არ არის. ქვეყანა ჯერ კიდევ 2017 წლიდან ახორციელებს ეროვნულ AI სტრატეგიას, შექმნა სპეციალური რეგულაციური „sandbox“-ები და საჯარო სერვისებში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება მოქალაქეების ყოველდღიურ გამოცდილებად აქცია (UAE National AI Strategy; Edelman Trust Barometer, 2025). სწორედ ამიტომ მაღალი გამოყენება აქ ნდობასთან და პრაქტიკულ სარგებელთან არის დაკავშირებული და არა მხოლოდ ტექნოლოგიურ მოდასთან.

ამავე დროს, მონაცემები გვაიძულებს უფრო ფრთხილად შევხედოთ დიდ ეკონომიკებს. შეერთებული შტატები კვლავ ლიდერია AI ინფრასტრუქტურის, კვლევისა და ფუნდამენტური მოდელების შექმნაში, თუმცა მოსახლეობის მასშტაბით გამოყენება შედარებით დაბალია. 2025 წლის ბოლოს აშშ მხოლოდ 28%-იანი ადოპციით მსოფლიო რეიტინგის მეორე ათეულში რჩება. ეს აჩვენებს, რომ ინოვაციის წარმოება და მისი ფართო სოციალური გავრცელება ერთი და იგივე არ არის. მსგავსი სურათი ფიქსირდება გერმანიასა და იაპონიაშიც, სადაც ტექნოლოგიური პოტენციალი მაღალია, მაგრამ ყოველდღიური გამოყენება შედარებით ნელა იზრდება (OECD AI Policy Observatory, 2025).

2025 წლის ერთ–ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ხშირად განხილული შემთხვევა სამხრეთ კორეაა. ქვეყანა ნახევარ წელიწადში რეიტინგში შვიდი პოზიციით დაწინაურდა და AI მომხმარებელთა წილმა 30%-ს გადააჭარბა. ეს ნახტომი არ ყოფილა მხოლოდ ბაზრის სპონტანური რეაქცია. კორეამ ერთდროულად განახორციელა სამი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი: სახელმწიფო დონეზე გააძლიერა AI მმართველობა, მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა დიდი ენობრივი მოდელების ხარისხი კორეულ ენაზე და შექმნა მომხმარებელზე ორიენტირებული პროდუქტები, რომლებიც ყოველდღიურ საქმიანობაში რეალურად გამოსაყენებელი გახდა. განათლებაში, საჯარო სერვისებში და მცირე ბიზნესში AI-ის სწრაფმა ინტეგრაციამ ტექნოლოგია „უხილავ ინფრასტრუქტურად“ აქცია, რაც მისი მასობრივი გამოყენების მთავარი წინაპირობაა.

გლობალური სურათის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტია ღია და უფასო AI მოდელების როლი. 2025 წელს ჩინურმა DeepSeek-მა მკვეთრად გაზარდა პოპულარობა იმ ქვეყნებში, სადაც დასავლური პლატფორმები ძვირია, შეზღუდულია ან პოლიტიკურად მიუწვდომელი. აფრიკისა და ზოგიერთი პოსტსაბჭოთა ქვეყნის მაგალითი აჩვენებს, რომ ფასისა და ენობრივი ხელმისაწვდომობის შემცირება ხშირად უფრო ძლიერ სტიმულად მოქმედებს, ვიდრე მოდელის ტექნიკური უპირატესობა. ამ ტენდენციას უკვე აკვირდებიან როგორც Bloomberg, ისე Carnegie Endowment-ის მკვლევრები, რომლებიც ხაზს უსვამენ, რომ ღია AI შეიძლება იქცეს გეოპოლიტიკური გავლენის ახალ ინსტრუმენტად.

ამ გლობალურ კონტექსტში საქართველოს პოზიცია ზომიერად პოზიტიურია, მაგრამ სტრუქტურულ გამოწვევებსაც აშკარად აჩვენებს. 2025 წლის მონაცემებით, AI-ს გამოყენება საქართველოში გაიზარდა დაახლოებით 17.3%-დან 18.2%-მდე. ეს ნიშნავს, რომ ტექნოლოგია უკვე არსებობს როგორც ყოველდღიური ინსტრუმენტი მოსახლეობის გარკვეული ნაწილისთვის, თუმცა ზრდის ტემპი ჩამორჩება როგორც მსოფლიო საშუალოს, ისე ბევრ მსგავს ეკონომიკას. საქართველო უსწრებს რიგ მეზობელ ქვეყნებს, თუმცა ჩამორჩება ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ისეთ ქვეყნებს, სადაც AI აქტიურად ინტეგრირდება განათლებასა და ადმინისტრაციულ პროცესებში.

საქართველოს შემთხვევა განსაკუთრებით საინტერესოა იმ თვალსაზრისით, რომ ქვეყანას აქვს მაღალი ციფრული პოტენციალი, ძლიერი IT სექტორი და მზარდი ინტერესი გენერაციული AI-ის მიმართ. თუმცა გამოყენება ჯერ კიდევ კონცენტრირებულია კონკრეტულ ჯგუფებში: ტექნოლოგიურ კომპანიებში, ფრილანსერებსა და განათლებულ ურბანულ მოსახლეობაში. ეს ადასტურებს იმას, რასაც ევროკავშირის Digital Economy and Society Index-იც აჩვენებს სხვა მცირე ეკონომიკებისთვის: ტექნოლოგიური მიღება ავტომატურად არ ვრცელდება მთელ საზოგადოებაზე, თუ მას არ ახლავს ფართო უნარების განვითარება და საჯარო სექტორის აქტიური როლი.

საბოლოოდ, 2025 წლის გლობალური სურათი გვაჩვენებს, რომ ხელოვნური ინტელექტი ერთდროულად არის შესაძლებლობა და რისკი. ის შეიძლება გახდეს პროდუქტიულობისა და ინკლუზიური ზრდის ძლიერი ბერკეტი, განსაკუთრებით მცირე ქვეყნებისთვის, თუმცა იმავე დროს შეუძლია გააღრმავოს არსებული ეკონომიკური და სოციალური სხვაობები. საქართველოსთვის მთავარი კითხვა აღარ არის, შემოვა თუ არა AI ყოველდღიურ ცხოვრებაში. კითხვა არის, დარჩება ის ვიწრო პროფესიული წრეების ინსტრუმენტად თუ გადაიქცევა ფართო ეკონომიკური და სოციალური ტრანსფორმაციის საფუძვლად. ამ არჩევანს განსაზღვრავს არა ტექნოლოგია, არამედ პოლიტიკა, განათლება და ის, თუ რამდენად სწრაფად შეძლებს ქვეყანა AI-ს გარდაქმნას რეალურ საზოგადოებრივ ღირებულებად.