რატომ შედიან ქალები ICT სექტორში გვიან: ასაკობრივი სტრუქტურა, კარიერული ტრანსფორმაცია და საერთაშორისო გამოცდილება

საქართველოს ICT სექტორში ქალთა დასაქმების სწრაფი ზრდის უკან ერთ–ერთი ყველაზე ნაკლებად განხილული, მაგრამ ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანი ფაქტორი კარიერული დროის საკითხია — ანუ როდის შედიან ქალები ტექნოლოგიურ პროფესიებში. BTU-ის Digital Ecosystem Digest (2025)–ის მონაცემები აჩვენებს, რომ ქალთა მონაწილეობა ICT შრომის ბაზარზე არა მხოლოდ განსხვავებული გზებით, არამედ განსხვავებულ დროში ყალიბდება, რაც საქართველოს გამოცდილებას მჭიდროდ აკავშირებს საერთაშორისო ტენდენციებთან.

ანგარიშის მიხედვით, ICT პროფესიებით დასაქმებული ქალების მედიანური ასაკი 41 წელია, მაშინ როცა კაცების შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 29 წელია. უფრო დეტალურად, ICT-ში დასაქმებულ კაცთა დაახლოებით სამი მეხუთედი 30 წლამდე ასაკისაა, ქალებში კი 30 წლამდე ასაკის წილი ერთ მეოთხედსაც ვერ აღწევს (BTU Digital Ecosystem Digest, 2025). ეს ნიშნავს, რომ ქალები ICT სექტორში, როგორც წესი, შედიან გვიან ეტაპზე, უკვე ჩამოყალიბებული პროფესიული გამოცდილებით და არა როგორც სტუდენტები ან კარიერის დასაწყისში მყოფი ახალგაზრდები.

ეს სურათი მნიშვნელოვნად განსხვავდება იმ კლასიკური წარმოდგენისგან, რომლის მიხედვითაც ტექნოლოგიურ კარიერაში შესვლა უმეტესად ახალგაზრდულ ასაკში, ფორმალური განათლების დასრულებისთანავე ხდება. საქართველოს შემთხვევაში ქალებისთვის ICT უფრო ხშირად წარმოადგენს კარიერულ ტრანსფორმაციას, ვიდრე პირველ პროფესიულ არჩევანს. ეს ტრანსფორმაცია ხშირად ეფუძნება წინა სამუშაო გამოცდილებას სხვა სექტორებში — ადმინისტრაციაში, ფინანსებში, განათლებაში, მარკეტინგში, მედიისა და მომსახურების სფეროებში — და არა პირდაპირ ტექნიკურ ბექგრაუნდს.

საერთაშორისო გამოცდილებაც ადასტურებს, რომ ქალებისთვის ტექნოლოგიურ სექტორში გვიანი შესვლა სულ უფრო გავრცელებული ფენომენია. OECD-ის ქვეყნებში ჩატარებული კვლევები მიუთითებს, რომ ქალები გაცილებით ხშირად შედიან ICT პროფესიებში მეორე ან მესამე კარიერის ეტაპზე, მაშინ როცა კაცები უფრო ხშირად იწყებენ ტექნოლოგიურ გზას უშუალოდ განათლების დასრულების შემდეგ (OECD). World Bank-ის შეფასებით, ეს განსხვავება ნაწილობრივ აიხსნება სოციალური ნორმებითა და შრომის ბაზრის სტრუქტურით, სადაც ტექნოლოგიური პროფესიები ქალებისთვის დიდხანს არ აღიქმებოდა როგორც „პირველი არჩევანი“.

საქართველოში ეს გლობალური ტენდენცია კიდევ უფრო მკაფიოდ ჩანს. ქალთა გვიანი შესვლა ICT-ში პირდაპირ უკავშირდება იმ ფაქტს, რომ მათი უმრავლესობა სექტორში ხვდება არაფორმალური გზებით — თვითსწავლის, მოკლევადიანი კურსების, სამუშაოზე სწავლებისა და პროფესიული გადამზადების მეშვეობით. ეს გზები განსაკუთრებით ხელმისაწვდომი ხდება მაშინ, როცა ქალებს უკვე აქვთ ზოგადი სამუშაო გამოცდილება, ორგანიზაციული უნარები და პროფესიული თვითდაჯერებულობა, რაც ახალგაზრდულ ასაკში ნაკლებად არის ჩამოყალიბებული (BTU Digital Ecosystem Digest, 2025).

საერთაშორისო ლიტერატურა ამ პროცესს სულ უფრო ხშირად აღწერს როგორც career switching into tech — ტექნოლოგიურ სფეროში გადასვლას შუა კარიერულ ეტაპზე. ILO-ის და OECD-ის ანალიზები აჩვენებს, რომ ციფრული ეკონომიკის ზრდასთან ერთად ტექნოლოგიური უნარები აღარ არის მკაცრად მიბმული ასაკზე ან საწყის განათლებაზე. თუმცა ამ შესაძლებლობებს უფრო ხშირად იყენებენ ქალები, რადგან მათთვის ტექნოლოგიური კარიერა ხშირად ხდება ალტერნატივა და არა ნაგულისხმევი გზა (ILO; OECD).

ამ კონტექსტში საქართველოს მონაცემები განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს. აქ ქალთა ICT დასაქმების ზრდა არა ახალგაზრდულ ტალღას ეფუძნება, არამედ გამოცდილი პროფესიონალების შემოდინებას. ეს ერთი მხრივ ზრდის სექტორის უნარების მრავალფეროვნებას — ICT-ში შემოდის ადამიანები, რომლებსაც აქვთ ბიზნესის, კომუნიკაციის, პროცესების მართვის და მომხმარებელზე ორიენტირებული მუშაობის გამოცდილება. მეორე მხრივ კი, ეს გვიანი შესვლა ხშირად ნიშნავს, რომ ქალებს უწევთ უფრო მოკლე დროში დაეუფლონ ტექნოლოგიურ უნარებს და კონკურენცია გაუწიონ მათ, ვინც სფეროში უფრო ადრე შევიდა.

გლობალურადაც სწორედ აქ ჩნდება დისკუსია რისკებზე. OECD-ის და World Bank-ის შეფასებებით, გვიანი კარიერული შესვლა ტექნოლოგიურ სექტორში ზრდის კარიერული არასტაბილურობის და დაწინაურების შეზღუდვის რისკს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ფორმალური კვალიფიკაცია და ასაკობრივი ნორმები კვლავ მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მენეჯერულ პოზიციებზე (OECD; World Bank). საქართველოს შემთხვევაში ეს რისკი კიდევ უფრო აქტუალურია, რადგან ICT სექტორი სწრაფად იზრდება, მაგრამ მისი შიდა კარიერული სტრუქტურები ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესშია.

ამავე დროს, საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ქალთა გვიანი შესვლა ICT-ში შეიძლება გადაიქცეს სტრუქტურულ უპირატესობად, თუ შრომის ბაზარი და პოლიტიკა სწორად რეაგირებს. ევროკავშირსა და OECD-ის ქვეყნებში სულ უფრო აქტიურად განიხილება lifelong learning–ისა და skills-based career progression–ის მოდელები, რომლებიც საშუალებას აძლევს გამოცდილ პროფესიონალებს, ასაკის მიუხედავად, სრულფასოვნად ინტეგრირდნენ ტექნოლოგიურ სექტორში (OECD; ILO). საქართველოს მონაცემები მიუთითებს, რომ ქვეყანა უკვე დგას ამ გზაჯვარედინზე, თუნდაც ჯერ ინსტიტუციური ჩარჩოების გარეშე.

შედეგად, საქართველოს ICT სექტორში ქალთა ასაკობრივი სტრუქტურა ვერ განიხილება როგორც უბრალოდ დემოგრაფიული თავისებურება. ის ასახავს უფრო ღრმა ეკონომიკურ და სოციალურ პროცესს — ტექნოლოგიური შრომის ბაზრის გარდაქმნას, სადაც კარიერული გზები აღარ არის ხაზოვანი და ასაკობრივად წინასწარ განსაზღვრული. ქალები ICT-ში შედიან გვიან, მაგრამ სწრაფად და მასშტაბურად, რაც საქართველოს გამოცდილებას პირდაპირ აკავშირებს გლობალურ დებატებთან ციფრული ეკონომიკისა და შრომის მომავლის შესახებ.

ამ რეალობის გააზრება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მომდევნო ეტაპზე, რადგან თუ პოლიტიკა, განათლების სისტემა და შრომის ბაზრის ინსტიტუტები ვერ მოერგება გვიან კარიერულ შესვლას, ქალთა მიმდინარე ზრდა შესაძლოა დროებით ფენომენად დარჩეს. ხოლო თუ ეს პროცესი ინსტიტუციურად იქნება აღიარებული და მხარდაჭერილი, საქართველო შეიძლება იქცეს მაგალითად იმისა, თუ როგორ გარდაიქმნება ტექნოლოგიური კარიერა ასაკისა და ტრადიციული ტრაექტორიების მიღმა.

BTU-ს სრული კვლევა — „გენდერული ტენდენციები საქართველოს ICT სექტორში: მონაცემებზე დაფუძნებული ანალიზი “ ხელმისაწვდომია ბმულზე.