პანდემიის შემდეგ ბევრი ვარაუდობდა, რომ დისტანციურ მუშაობაზე გადასვლა დიდ ქალაქებში მოსახლეობის შემცირებასა და ოფისების დაცარიელებას გამოიწვევდა. სტატია აშშ-ის, ევროპისა და აზიის მონაცემებს ეყრდნობა და აჩვენებს, რომ ცვლილებების მასშტაბი მოსალოდნელზე მცირე აღმოჩნდა.
ეკონომიკური შედეგები მოსალოდნელზე შეზღუდულია
სახლიდან მუშაობა კვლავ გავრცელებული პრაქტიკაა. 2022 წლიდან დღემდე აშშ-ში სამუშაო დღეების დაახლოებით მეოთხედი სახლიდან მუშაობაზე მოდის. კომპანიების მოთხოვნამ, რომ თანამშრომლები ოფისში დაბრუნებულიყვნენ, ეს მაჩვენებელი თითქმის ვერ შეცვალა. ამავე დროს, ცარიელი საოფისე ფართების წილი ისტორიულ მაქსიმუმს, დაახლოებით 20 პროცენტს აღწევს. პრობლემა ძირითადად ქალაქების ცენტრალურ უბნებში მდებარე ძველ შენობებს შეეხო, საუკეთესო საოფისე შენობები კი კვლავ დატვირთულია.
პროგნოზი, რომ ქალაქები გაკოტრდებოდა, ჯერჯერობით არ გამართლდა. ნიუ-იორკსა და ბოსტონში ქონების გადასახადიდან მიღებული შემოსავლები იზრდება. თუმცა ოფისების გაუფასურებას სხვა შედეგები მოჰყვა: ჩიკაგოში საგადასახადო ტვირთი საცხოვრებელი სახლების მესაკუთრეებზე გადავიდა. ცვლილება ყველაზე სწრაფად საზოგადოებრივ ტრანსპორტზე აისახა, რადგან შემცირდა იმ მგზავრების რაოდენობა, რომლებიც დილაობით სამსახურში მიდიოდნენ.
რატომ განსხვავდება აშშ-ის გამოცდილება სხვა ქვეყნებისგან
ტოკიოში საოფისე ფართების მხოლოდ 1,5 პროცენტია ცარიელი, სეულში დაახლოებით 4 პროცენტი, ლონდონში 9 პროცენტი, აშშ-ში კი 18–21 პროცენტი. ამ განსხვავებას ორი ფაქტორი ხსნის. პირველი სამუშაო კულტურაა: აზიასა და ევროპაში სახლიდან მუშაობა გაცილებით ნაკლებად არის გავრცელებული. მეორე აშშ-ში ოფისების მშენებლობის ბუმია: ახალი საოფისე ფართები ბაზარს სწორედ პანდემიისა და საპროცენტო განაკვეთების ზრდის პერიოდში დაემატა.
საცხოვრებლის ქირაზეც მსგავსი ფაქტორები მოქმედებს. ოსტინში, რომელიც დისტანციური მუშაობის სწრაფი გავრცელების ერთ-ერთ სიმბოლოდ იქცა, ბევრი ახალი საცხოვრებელი აშენდა. იქ ქირა ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით თითქმის ორჯერ ნელა გაიზარდა. სან-ფრანცისკოში კი ახალი საცხოვრებლების მშენებლობა შეზღუდული იყო და ახლა ქირა ქვეყანაში ყველაზე სწრაფად იზრდება. ქირის ფასს საცხოვრებელი ფართების მიწოდება განსაზღვრავს და არა თავად დისტანციური მუშაობა.
რას ნიშნავს ეს დამსაქმებლებისა და ქალაქებისთვის
კვლევების მიხედვით, ჰიბრიდული სამუშაო რეჟიმი, როცა თანამშრომელი კვირაში ორ დღეს სახლიდან მუშაობს, პროდუქტიულობას არ ამცირებს და თანამშრომელთა ნებაყოფლობით წასვლის მაჩვენებელს მესამედით ამცირებს. ოფისში სავალდებულო დაბრუნებამ კი მუშაობის შედეგები ვერ გააუმჯობესა და გამოცდილი თანამშრომლების წასვლის მაჩვენებელი გაზარდა. დისტანციური მუშაობა განსაკუთრებით რთულია დამწყები თანამშრომლებისთვის, რომლებსაც ამ პირობებში სწავლის ნაკლები შესაძლებლობა აქვთ. ქალაქების ცენტრალურ უბნებში კი პრობლემა მომსახურების სფეროში სამუშაო ადგილების დაკარგვაა.
ეს სტატია მომზადებულია ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტის (BTU) აკადემიური გუნდისა და BTUAI-ის მიერ და ეყრდნობა საჯაროდ ხელმისაწვდომ კვლევებსა და ოფიციალურ მონაცემებს. სრული ანგარიში, ყველა გრაფიკითა და წყაროთი, ხელმისაწვდომია ბმულზე.
ციტირება: ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი (BTU) და BTUAI. (2026). დისტანციური სამუშაო და ქალაქების ეკონომიკა. თბილისი, საქართველო.