მთავარი

BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2026 წლის სექტემბერში საქართველოში ადგილობრივი ბაზრისთვის წარმოებული სამრეწველო პროდუქციის ფასების წლიურ მატებაში კვების პროდუქტების წილი 45.6% იყო, საქსტატის მიერ გამოქვეყნებული წვლილების 4.58 პროცენტული პუნქტის ჯამთან შეფარდებით. ეს საკვების მნიშვნელოვან როლს აჩვენებს მწარმოებლის ფასების ზრდაში, მაგრამ არც ოჯახის სასურსათო ხარჯის წილია და არც მაღაზიის ფასების იმავე მასშტაბით ზრდის პროგნოზი.

ძირითადი მიგნებები

• საქსტატის 20 ოქტომბრის გამოცემით, 2026 წლის სექტემბერში ადგილობრივი ბაზრისთვის წარმოებული სამრეწველო პროდუქციის მწარმოებელთა ფასები წლიურად 4.6%-ით გაიზარდა; კვების პროდუქტები 5.5%-ით გაძვირდა და მთლიან ცვლილებაში 2.09 პროცენტული პუნქტი შეიტანა.
• BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, საკვებზე მოდიოდა გამოქვეყნებული წლიური წვლილის ჯამის 45.6% და დამამუშავებელი მრეწველობის 3.29-პუნქტიანი წვლილის 63.5%; საკვები ამ სექტორის ნაწილია და მის წვლილს სექტორის მთლიან მაჩვენებელს ხელახლა არ ვუმატებთ.
• ადგილობრივი მწარმოებლის ფასის ინდექსი ზომავს საქართველოში წარმოებული და ადგილობრივ ბაზარზე გაყიდული სამრეწველო პროდუქციის ფასს საწარმოს კართან; მომხმარებლის ფასის შესაფასებლად საჭიროა ცალკე საცალო მონაცემები და არა ამ ინდექსის პირდაპირ გადატანა ოჯახის კალათაზე.

საკვების გაძვირებას მომხმარებელი მაღაზიაში ამჩნევს, მაგრამ ფასის ცვლილება მხოლოდ სალაროსთან არ იწყება. მანამდე პროდუქტი საწარმოდან გამოდის, გადის მიწოდებისა და ვაჭრობის ეტაპებს და საბოლოო მყიდველამდე აღწევს. ამ ჯაჭვის სხვადასხვა მონაკვეთის სტატისტიკა ერთსა და იმავე კითხვას არ პასუხობს. მწარმოებლის ფასი გვიჩვენებს, რა ხდება გამოშვების ეტაპზე; მომხმარებლის ფასი კი იმას აღწერს, რა ფასად ყიდულობს ოჯახი საქონელსა და მომსახურებას.

საქსტატის 20 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ სექტემბრის მონაცემში საკვების როლი სწორედ პირველ ეტაპზე ჩანს. ადგილობრივი ბაზრისთვის წარმოებული სამრეწველო პროდუქციის მწარმოებელთა ფასების წლიური ზრდა 4.6% იყო. თუმცა მხოლოდ ამ საერთო მაჩვენებლით ვერ გავიგებთ, რომელმა პროდუქტებმა შეიტანა მატებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი წვლილი. გამოქვეყნებული დაშლა გვაძლევს საშუალებას, საერთო რიცხვის უკან არსებული სტრუქტურა დავინახოთ. 

BTU-ს გადათვლა აჩვენებს, რომ კვების პროდუქტების წვლილმა საერთო ზრდის თითქმის ნახევარი შეადგინა. დასკვნა მნიშვნელოვანია როგორც ადგილობრივ მწარმოებელთან მომუშავე მყიდველისთვის, ისე მომხმარებლის ფასებით დაინტერესებული მკითხველისთვის. მაგრამ მისი სწორად გამოყენება ორი განსხვავების შენარჩუნებას მოითხოვს: ფასის ზრდის ტემპი არ არის ზრდაში შეტანილი წვლილი, ხოლო მწარმოებლის ფასი არ არის მაღაზიის ფასი.

თითქმის ნახევარი მატებისა და არა ნახევარი კალათისა

კვების პროდუქტების მწარმოებელთა ფასები სექტემბერში, წინა წლის იმავე თვესთან შედარებით, 5.5%-ით გაიზარდა. ამ ჯგუფის წვლილმა მთლიანი ინდექსის წლიურ ცვლილებაში 2.09 პროცენტული პუნქტი შეადგინა. პირველი რიცხვი თავად საკვების ჯგუფში ფასების ცვლილებას აღწერს. მეორე გვიჩვენებს, საერთო ინდექსის მატების რამდენი პუნქტი უკავშირდება ამ ჯგუფის ცვლილებას. 

საქსტატის ცხრილში ოთხი ძირითადი სექტორის წვლილები ჯამდება 4.58 პროცენტულ პუნქტად, მაშინ როცა სათაურში წლიური ზრდა ერთ ათწილადამდე, 4.6%-ად არის დამრგვალებული. BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, საკვების 2.09-პუნქტიანი წვლილის 4.58-ზე გაყოფა დაახლოებით 45.6%-ს იძლევა. გამოთვლისთვის ორივე მხარეს წვლილების გამოქვეყნებულ სიზუსტეს ვინარჩუნებთ და სხვა სიზუსტის მნიშვნელთან არ ვურევთ.

ეს წილი ფასების მატების განაწილებას აღწერს. იგი არ ნიშნავს, რომ საკვები ინდექსის კალათის 45.6%-ია, რომ ოჯახი შემოსავლის ამდენს საკვებზე ხარჯავს ან რომ მაღაზიაში შეძენილი პროდუქტების თითქმის ნახევარი გაძვირდა. ზრდაში წვლილი ჯგუფის ფასის ცვლილებასა და ინდექსში მის მნიშვნელობას უკავშირდება; მხოლოდ წვლილის საერთო მატებასთან შეფარდებით კალათის წონას ვერ აღვადგენთ.

საკვების მნიშვნელობა კიდევ უფრო მკაფიოა დამამუშავებელ მრეწველობაში. ამ დიდი სექტორის ფასები წლიურად 4.3%-ით გაიზარდა, ხოლო მთელ ინდექსში მისი წვლილი 3.29 პროცენტული პუნქტი იყო. საკვები ამ სექტორში შედის. BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, მისი 2.09 პუნქტი დამამუშავებელი მრეწველობის წვლილის 63.5%-ს შეადგენს. დარჩენილი 1.20 პუნქტი ამ სექტორის სხვა პროდუქციას ეკუთვნის; ეს ნაშთი მათი ერთობლივი წვლილია და არა მათი ფასების ზრდის ტემპი.

წლიური მატების განაწილება, 2026 წლის სექტემბერი

წყარო: საქსტატი [1]; სხვა დამამუშავებელი პროდუქციის წვლილი დათვლილია BTU-ს მიერ: 3.29 − 2.09 = 1.20 პპ. ჯგუფები ურთიერთგამომრიცხავია; პპ ნიშნავს პროცენტულ პუნქტს. წლიური ზრდის 4.6% დამრგვალებულია; წვლილების ჯამი 4.58 პპ-ია. ნაშთის საკუთარი ზრდის ტემპი არ არის გამოქვეყნებული.

საკვებისა და დანარჩენი დამამუშავებელი მრეწველობის ცალკე ჩვენება ორმაგ დათვლას გვარიდებს. თუ საქსტატის დამამუშავებელი მრეწველობის მთლიან 3.29 პუნქტს საკვების 2.09 პუნქტსაც მივუმატებდით, ერთსა და იმავე ცვლილებას მეორედ ჩავთვლიდით. ცხრილში ამიტომ სექტორის მთლიანი წვლილი ორ ურთიერთგამომრიცხავ ნაწილადაა გაყოფილი. ეს არის აღრიცხვითი დაშლა და არა მოდელი იმისა, რა მოხდებოდა ეკონომიკაში საკვების გაძვირების გარეშე.

ზრდა საკვებით არ ამოიწურება

საკვები მნიშვნელოვანი წყაროა, მაგრამ მთელი ამბავი არ არის. მის გარდა დარჩენილი ჯგუფების ჯამური წვლილი 2.49 პროცენტული პუნქტია, ანუ გამოქვეყნებული მთლიანის 54.4%. ეს ნიშნავს, რომ ფასების წლიური მატების უფრო დიდი ნაწილი, ერთობლივად, სხვა პროდუქციიდან მოდიოდა. ერთი გამორჩეული ჯგუფის არსებობა დანარჩენი ეკონომიკური სურათის უგულებელყოფის საფუძველი ვერ იქნება.

სამთო-მოპოვებითი მრეწველობისა და კარიერების დამუშავების ფასები წლიურად 7.9%-ით გაიზარდა, რაც საკვების 5.5%-ზე მაღალი ტემპია. მიუხედავად ამისა, მისი წვლილი საერთო ცვლილებაში 0.39 პუნქტი იყო, საკვების 2.09 პუნქტზე გაცილებით ნაკლები. ამ შედარებაში ჩანს, რატომ არ უდრის ყველაზე სწრაფად გაძვირებული ჯგუფი ავტომატურად საერთო მატების ყველაზე დიდ წყაროს. 

ელექტროენერგიის, აირის, ორთქლისა და კონდიცირებული ჰაერის ჯგუფის ფასების წლიური ზრდა 4.9% იყო, წვლილი კი 0.77 პუნქტი. წყალმომარაგების, კანალიზაციის, ნარჩენების მართვისა და რეკულტივირების ჯგუფში შესაბამისი მაჩვენებლები 3.1% და 0.13 პუნქტია. ოთხივე ძირითადი სექტორის წლიური წვლილი დადებითია. ამავე დროს, ენერგეტიკის ჯგუფის ინდექსი თავისთავად არც კონკრეტული ოჯახის ტარიფია და არც კონკრეტული საწარმოს ენერგოხარჯი. 

გამოცემა საკვებს ერთადერთ ცალკე გამოყოფილ ქვეჯგუფად აჩვენებს. ამიტომ მის საფუძველზე ვერ დავადგენთ, საკვების ზრდის რამდენი პუნქტი მოდიოდა პურზე, რძის ნაწარმზე, ხორცზე ან სხვა პროდუქტზე. ასევე ვერ ვიტყვით, რომ ყველა კვების საწარმოს ან ყველა ბრენდს ფასი 5.5%-ით გაეზარდა. ჯგუფური საშუალო კონკრეტული პროდუქტის ფასს არ ცვლის.

საწარმოს ფასი ჯერ არ არის მაღაზიის ფასი

საქსტატის მეთოდოლოგიით, ადგილობრივი მწარმოებლის ინდექსში ფასი საწარმოს კართან აღირიცხება და არ მოიცავს დღგ-ს, აქციზსა და ტრანსპორტირების ხარჯს. სამომხმარებლო ფასების ინდექსი სხვა ობიექტს აკვირდება: მომხმარებლის მიერ შეძენილ საქონელსა და მომსახურებას. ეს ორი განსხვავებული დაკვირვების წერტილია და მათი ერთ მაჩვენებლად წაკითხვა არასწორია. 

განსხვავებულია მოცვაც. სექტემბრის ამ გამოცემაში საუბარია საქართველოში წარმოებულ და ადგილობრივ ბაზარზე გაყიდულ სამრეწველო პროდუქციაზე. ეს არ არის მაღაზიაში არსებული მთელი საკვების ინდექსი, რომელშიც უცხოეთში წარმოებული პროდუქციაც შეიძლება შედიოდეს. არც სოფლის მეურნეობის ყველა პროდუქტის ფასია აქ გაერთიანებული: გამოქვეყნებული ჯგუფი სამრეწველო წარმოების კლასიფიკაციაში შემავალი კვების პროდუქტებია.

მწარმოებლის გასაყიდი ფასის ზრდამ შეიძლება მიწოდების შემდეგ ეტაპზე შეძენის ხარჯი გაზარდოს. თუმცა საბოლოო ფასზე გავლენა დამოკიდებულია იმაზე, რა პროდუქტს ყიდულობს ბიზნესი, როგორია ხელშეკრულება, რა მარაგი აქვს და როგორ იცვლება სხვა ხარჯები. მაღაზიის კონკურენტულ გარემოსა და სავაჭრო მარჟასაც შეუძლია გავლენა მოახდინოს იმაზეც, ზრდა ფასში მთლიანად აისახება, ნაწილობრივ თუ დროის სხვა მონაკვეთში. ეს შესაძლო ეკონომიკური მექანიზმებია და არა სექტემბრის გამოცემაში გაზომილი შედეგები.

ამავე მიზეზით, მწარმოებლის ფასის ინდექსი უშუალოდ წარმოების ხარჯების ან მოგების ინდექსი არ არის. გასაყიდი ფასის მატება თავისთავად არ გვეუბნება, რამდენით გაძვირდა ნედლეული, გაიზარდა ხელფასი თუ შეიცვალა საწარმოს მარჟა. სექტემბრის მონაცემს კონკრეტული მიზეზის დასამტკიცებლად ვერ გამოვიყენებთ დამატებითი ხარჯობრივი და საწარმოო ინფორმაციის გარეშე.

რას ცვლის ეს ქართული ბიზნესისა და მომხმარებლისთვის

ადგილობრივ მწარმოებელთან მომუშავე სავაჭრო კომპანიას ეს მონაცემი აძლევს ბაზრის ფონს, რომელთანაც საკუთარი შესყიდვის ცვლილება შეიძლება შეადაროს. მაგრამ ეროვნული საშუალო მომწოდებლის ყველა მოთხოვნის დასაბუთება არ არის. კონკრეტულ გარიგებაში მნიშვნელოვანია იმავე პროდუქტის, ხარისხის, რაოდენობისა და მიწოდების პირობების შედარება. ამგვარი გამიჯვნა ფასზე მოლაპარაკებას უფრო ინფორმირებულს ხდის და საერთო სტატისტიკის ავტომატურ ფასნამატად გამოყენებას უშლის ხელს.

საკვების მწარმოებლისთვის მონაცემი აჩვენებს, რომ მისი ფართო ჯგუფი საერთო სამრეწველო მატებაში მნიშვნელოვანი იყო. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა საწარმოს ერთნაირი შესაძლებლობა ჰქონდა ფასი გაეზარდა. რესტორანი, საცალო მაღაზია და საბოლოო მომხმარებელი განსხვავებულ პროდუქტებს სხვადასხვა პირობებში ყიდულობენ; მათზე ერთიანი 5.5%-იანი ხარჯის მატების გავრცელება დასაბუთებული არ იქნებოდა.

BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, სექტემბრის მთავარი პრაქტიკული სიგნალი ადგილობრივი საკვების მიწოდების მიწოდების ჯაჭვზე უფრო ყურადღებით დაკვირვების საჭიროებაა და არა მომავალი საცალო გაძვირების ზუსტი პროგნოზი. შესაძლებლობა არის ფასის ცვლილების უკეთ ახსნა: სად შეიცვალა რეალური შესყიდვის ფასი და სად რჩება სხვაობა სხვა ხარჯებით ან სავაჭრო პირობებით ასახსნელი. მთავარი რისკი კი ისაა, რომ ერთი ჯგუფის საშუალო ზრდა ყველა პროდუქტის ფასის გარდაუვალ ცვლილებად იქცეს საჯარო დისკუსიაში.

სექტემბერში მთლიანი ადგილობრივი მწარმოებლის ინდექსი წინა თვესთან შედარებით 0.2%-ით გაიზარდა, ხოლო სამთო-მოპოვებით ჯგუფში თვიური მატება 2.4% იყო. ეს თვიური დაკვირვებები წლიურ წვლილებს არ ანაცვლებს. კერძოდ, საკვების 45.6%-იანი წილი წლიურ მატებას ეხება; ამ მოკლე გამოცემით საკვების წვლილს სექტემბრის თვიურ ცვლილებაში ვერ ვადგენთ. 

მომხმარებლის ფასებზე შემდეგ კითხვაზე პასუხის გასაცემად საჭიროა შესაბამისი საცალო ჯგუფებისა და კონკრეტული პროდუქტების მონაცემები. ამ სტატიის დასკვნა მანამდე არსებულ ეტაპზეა მკაფიო: საკვები ადგილობრივ ბაზარზე გაყიდული სამრეწველო პროდუქციის წლიური გაძვირების მნიშვნელოვანი კომპონენტი იყო, მაგრამ საერთო ცვლილებას მხოლოდ ის არ ქმნიდა. საწარმოს ფასის სწორად წაკითხვა მომხმარებლისთვის ღირებულია სწორედ მაშინ, როდესაც მას სალაროს ფასში არ ვურევთ.

კითხვები და პასუხები

ნიშნავს თუ არა 45.6% საკვების წილს ოჯახის ხარჯებში?

არა. ეს არის საკვების 2.09-პუნქტიანი წვლილის შეფარდება ადგილობრივი მწარმოებლის ინდექსის წლიური წვლილების გამოქვეყნებულ 4.58-პუნქტიან ჯამთან; ოჯახის ხარჯებს ეს გამოთვლა არ ზომავს.

რატომ ვიყენებთ 4.58-ს და არა 4.6-ს?

4.6% ოფიციალური წლიური ზრდის დამრგვალებული მაჩვენებელია. 4.58 პროცენტული პუნქტი იმავე გამოცემაში გამოქვეყნებული წვლილების ჯამია; წვლილების განაწილებას ამ საერთო საფუძველზე ვითვლით.

უნდა გაძვირდეს თუ არა მაღაზიის საკვები 5.5 პროცენტით?

ასეთი დასკვნა არ გამომდინარეობს. 5.5% ადგილობრივი წარმოების კვების პროდუქტების წლიური მწარმოებლის ფასის ცვლილებაა; საცალო პროდუქციის მოცვა, ხარჯები და გაყიდვის პირობები განსხვავდება.

გვიჩვენებს თუ არა მონაცემი, რომელმა საკვებმა მოიმატა ყველაზე მეტად?

არა. გამოცემაში საკვების უფრო წვრილი დაშლა არ არის მოცემული. კონკრეტული პროდუქტის, საწარმოს ან საცალო სავაჭრო მარკის ცვლილების დასადგენად დამატებითი ინფორმაციაა საჭირო.