მთავარი

BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2026 წლის იანვარ–სექტემბერში საქართველოში აღრიცხული ელექტროენერგიის იმპორტის 91.2% პირველ სამ თვეზე მოდიოდა; აფხაზეთისთვის რუსეთიდან მიწოდების ცალკე გამოყოფის შემდეგაც ეს წილი 87.4%-ია. ამიტომ შესყიდვის პირობების გაუმჯობესების ეკონომიკური მნიშვნელობა განსაკუთრებით ზამთრის მომარაგებაში ჩანს, ხოლო მომხმარებლის გადასახადზე შედეგი მთლიანი ხარჯისა და მარეგულირებელი გადაწყვეტილების გავლით გადადის.

ძირითადი მიგნებები

• BTU-ს მკვლევრების გამოთვლით, 2026 წლის იანვარ–მარტში საქართველოში აღრიცხული მთლიანი იმპორტი 1,082.131 მილიონი კილოვატსაათი იყო, რაც იანვარ–სექტემბრის 1,186.497 მილიონი კილოვატსაათის 91.2%-ს შეადგენს; აღრიცხვა აფხაზეთისთვის რუსეთიდან მიწოდებასაც მოიცავს.
• ESCO-ს მიერ ცალკე მონიშნული, აფხაზეთისთვის რუსეთიდან მიწოდების გამოკლებით, BTU-ს გადათვლაში საქართველოში 2026 წლის იანვარ–სექტემბრის დარჩენილ იმპორტში პირველი კვარტლის წილი 87.4%-ია: სეზონური კონცენტრაცია ამ გამიჯვნის შემდეგაც მაღალი რჩება.
• BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, საქართველოში იაფი იმპორტის სარგებლის შესაფასებლად საჭიროა შეძენილი მოცულობის, სხვა გენერაციის, ქსელის ხარჯისა და ტარიფში ასახვის წესის ერთობლივი განხილვა; შესყიდვის ერთი კომპონენტის გაიაფება ოჯახის ანგარიშის იმავე პროპორციით შემცირებას არ ნიშნავს.

დენის ფასზე საუბრისას ყურადღება ხშირად ერთი კილოვატსაათის შესყიდვის ფასზე გადადის. თუმცა საქართველოსთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანი კითხვაა, წლის რომელ მონაკვეთში გვჭირდება შემოტანილი ელექტროენერგია. მცირე ფასობრივი გაუმჯობესება დიდი შესყიდვის პერიოდში შეიძლება უფრო მნიშვნელოვანი იყოს, ვიდრე შესამჩნევი ფასდაკლება მაშინ, როცა იმპორტის საჭიროება მცირეა. ქვეყნის ენერგობალანსი სწორედ ამ განსხვავების დანახვის საშუალებას იძლევა.

მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ არის, ვინ ყიდულობს ელექტროენერგიას. გაცილებით მნიშვნელოვანია, სად არის საქართველოს მომარაგების ყველაზე მგრძნობიარე მონაკვეთი და რა გზა უნდა გაიაროს შესყიდვის გაუმჯობესებამ მომხმარებლამდე. BTU-ს ანალიზი ამ კითხვას ESCO-ს 2026 წლის იანვარ–სექტემბრის სრული ენერგობალანსის გადათვლით პასუხობს. [1]

რას აჩვენებს წლის პირველი ცხრა თვე

ESCO-ს მონაცემებით, იანვარში ქვეყანამ 576.293 მილიონი კილოვატსაათი შემოიტანა, თებერვალში 276.922 მილიონი, მარტში კი 228.916 მილიონი. აპრილიდან სექტემბრამდე ექვსი თვის ერთობლივი მოცულობა 104.366 მილიონი კილოვატსაათი იყო. შესაბამისად, სამი თვის იმპორტი დარჩენილი ექვსი თვის ჯამზე გაცილებით დიდი აღმოჩნდა. ეს შედარება გვიჩვენებს, რატომ ვერ აღწერს ერთი დაბალიიმპორტიანი თვის სურათი მთელი წლის საჭიროებას.

კილოვატსაათი ენერგიის რაოდენობის საზომია. აქ საუბარია მოხმარებისთვის ხელმისაწვდომ ენერგიაზე და არა ელექტროსადგურის დადგმულ სიმძლავრეზე. იმპორტის მოცულობა თავისთავად არც ხარჯია: ხარჯის დასადგენად შესაბამის შესყიდვებზე გადახდილი ფასებიც გვჭირდება. სწორედ ამიტომ BTU-ს გამოთვლა მოცულობის სეზონურ განაწილებას ადგენს და დანაზოგის თანხას არ იგონებს.

წყარო: ESCO-ს სრული ენერგობალანსის თვიური მონაცემები; კვარტალური ჯამები, გამოკლება და პროცენტული წილები გამოთვლილია BTU-ს მიერ. ბოლო სტრიქონი პროცენტია; დანარჩენი სტრიქონები მილიონ კილოვატსაათს ასახავს. ტრანზიტი ცალკე აღირიცხება და ამ პერიოდში ნულის ტოლია. [1]

ცხრილში აფხაზეთისთვის რუსეთიდან მიწოდების გამოკლებით მიღებული მონაცემის ჩვენება არსებითია. ESCO-ს მთლიან იმპორტში შედის რუსეთიდან აფხაზეთისთვის მიწოდებული ენერგიაც. მისი ცხრა თვის მოცულობა თვიური ჩანაწერების შეკრებით 432.418 მილიონი კილოვატსაათია. ამ ნაწილზე იმავე კომერციული ფასის ან ქართველი აბონენტის ტარიფზე იმავე გავლენის ავტომატურად გავრცელება არასწორი იქნებოდა. ამიტომ BTU-მ სეზონურობა ამ ცალკე მონიშნული ნაკადის გამოკლებითაც შეამოწმა.

შედეგი მთავარ დასკვნას ამყარებს: დარჩენილი იმპორტის 87.4% ისევ პირველ კვარტალშია თავმოყრილი. ეს მეორე მაჩვენებელიც ზუსტად განსაზღვრული გადათვლაა და არა ESCO-ს ცალკე გამოქვეყნებული „საცალო ბაზრის იმპორტი“. ის არ გვიჩვენებს, ყველა დარჩენილი კილოვატსაათი რომელ მიმწოდებელს ან რომელ აბონენტს ერგო. ასეთი გამიჯვნისთვის ხელშეკრულებებისა და ანგარიშსწორების უფრო დეტალური მონაცემებია საჭირო.

რატომ არის ზამთარი განსხვავებული

საქართველოს ენერგოსისტემაში ჰიდროელექტროსადგურებს დიდი ადგილი უკავიათ. მდინარის წყლით გამომუშავება წლის განმავლობაში იცვლება და ენერგიის საჭიროებას ყოველთვის ერთნაირად ვერ ემთხვევა. ESCO-ს ცხრილში ჰიდროსადგურების გამომუშავება იანვარში 534.075 მილიონი კილოვატსაათია, ივლისში კი 1,371.296 მილიონი. ეს დაკვირვება სეზონურ განსხვავებას აჩვენებს; მხოლოდ ამ ორი რიცხვით თითოეული ცვლილების ამინდით ან ერთი კონკრეტული სადგურის მუშაობით ახსნა შეუძლებელია. [1]

როდესაც ჰიდროსადგურების გამომუშავება საჭირო ენერგიას ვერ ფარავს, სისტემამ სხვაობა სხვა წყაროთი უნდა შეავსოს. ასეთ წყაროს შორისაა იმპორტი და თბოსადგურების წარმოება. მათი ტექნიკური ხელმისაწვდომობა, საწვავი, კონტრაქტები და ქსელი ერთობლივად განსაზღვრავს მომარაგების შესაძლებლობას. ამიტომ საკმარისი წლიური გამომუშავება ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ყველა თვეში ენერგია ერთნაირი პირობებითაა ხელმისაწვდომი.

ამ განსხვავების თვალსაჩინო მაგალითია სექტემბერი. იმპორტმა მაშინ 7.143 მილიონი კილოვატსაათი შეადგინა, მთლიანმა რესურსმა კი 1,139.870 მილიონი. BTU-ს გამოთვლით, იმპორტი რესურსის დაახლოებით 0.63% იყო. მთლიანი რესურსი ამ შედარებაში მოიცავს წარმოებასა და იმპორტს, ქსელის დანაკარგების გამოკლებამდე. ეს წილი არ არის მომხმარებლის გადასახადში იმპორტის ფასის წილი.

მეორე მხრივ, იმპორტის მცირე თვიური მოცულობაც არ ნიშნავს, რომ საგარეო კავშირები ზედმეტია. კავშირი საშუალებას იძლევა საჭირო დროს ენერგია ხელმისაწვდომი იყოს. მომარაგების საიმედოობა მხოლოდ წლიური ჯამით ვერ ფასდება: საჭიროა საჭირო საათში შესაბამისი ენერგია და მისი გადაცემის შესაძლებლობა. ჩვენს ცხრილში საათობრივი მონაცემები არ არის, ამიტომ კონკრეტული პიკური დეფიციტის მოცულობას არ ვასახელებთ.

როგორ მიდის შესყიდვის ფასი აბონენტამდე

პირდაპირი შესყიდვით მიღებული უკეთესი პირობა შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს. მაგრამ მისი შეფასება სამი განსხვავებული დონის გამიჯვნას მოითხოვს. პირველ დონეზე იცვლება კონკრეტული კონტრაქტის ღირებულება. მეორე დონეზე იმპორტირებული ენერგია სხვა შესყიდვებთან და ადგილობრივ გამომუშავებასთან ერთად ქმნის მომარაგების ხარჯს. მესამე დონეზე მომხმარებლის გადასახადში ენერგიის გარდა ქსელისა და მომსახურების შესაბამისი ხარჯებიც აისახება.

ანალიტიკური ჩარჩო: BTU-ს შეფასება; მარეგულირებლის როლი და ხარჯების შეფასების პრინციპები განსაზღვრულია „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ კანონით. ცხრილი არ შეიცავს ფასის პროგნოზს. [4]

მარტივად რომ ვთქვათ, შესყიდვის ერთ ნაწილში მიღებული ეკონომია მთელ ანგარიშზე ავტომატურად ვერ გავრცელდება. თუ იმავე პერიოდში სხვა წყარო ძვირდება ან ქსელის აუცილებელი ხარჯი იზრდება, საერთო შედეგი განსხვავებული იქნება. ხოლო უკეთესი შესყიდვა შეიძლება ხარჯის ზრდას ამცირებდეს ისე, რომ საბოლოო ტარიფი არ შემცირდეს. ეს გადაცემის შესაძლო მექანიზმია და არა უკვე მიღწეული შედეგის შეფასება.

„ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ კანონის 29-ე მუხლი სემეკს ტარიფებისა და მათი მეთოდოლოგიების დადგენას აკისრებს. 108-ე მუხლი უნივერსალური მომსახურების მომხმარებლების ტარიფის რეგულირებას ცალკე განსაზღვრავს და ფასში ფაქტობრივი მიწოდების, იმპორტისა და აუცილებელი ინვესტიციების ხარჯების ასახვას ითვალისწინებს. უნივერსალური მომსახურება კანონით საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებსა და მცირე საწარმოებს ეხება. ამიტომ ოქტომბრის შესყიდვის განცხადება თავისთავად ახალი საცალო ტარიფის გამოცხადებად ვერ ჩაითვლება. [4]

აზერბაიჯანის საკითხსაც თავისი მასშტაბი აქვს. ESCO-ს თვიური მონაცემების ჯამით, ამ ქვეყნიდან იანვარ–სექტემბერში 171.435 მილიონი კილოვატსაათი შემოვიდა. ეს მთლიანი აღრიცხული იმპორტის დაახლოებით 14.4%-ია. შესაბამისად, ერთ მიმართულებაზე მიღებული პირობა ყველა იმპორტირებულ კილოვატსაათზე ვერ გავრცელდება. ამავე დროს, წარსული ცხრა თვის წილი მომავალი ზამთრის შესყიდვების განაწილებას წინასწარ არ განსაზღვრავს. [1]

რას ნიშნავს ეს ბიზნესისა და ოჯახებისთვის

საოჯახო ბიუჯეტისთვის მთავარი პრაქტიკული განსხვავება მოქმედ ფასსა და მოსალოდნელ ცვლილებას შორისაა. სანამ სემეკი შესაბამის გადაწყვეტილებას არ გამოაქვეყნებს, ხარჯის დაგეგმვის საფუძველი მოქმედი ტარიფია. პოლიტიკური განცხადება შეიძლება მომავალი ხარჯის მიმართულებაზე მიგვანიშნებდეს, მაგრამ ანგარიშის შემცირების ზუსტ თარიღსა და ოდენობას ვერ ცვლის.

ბიზნესისთვის საკითხი უფრო ფართოა. ელექტროენერგია საწარმოს, მაცივრის, სასტუმროს ან მაღაზიის ყოველდღიური მუშაობის ნაწილია. თუმცა ყველა ბიზნესი ენერგიას ერთი წესით არ ყიდულობს. მცირე აბონენტის მდგომარეობა და პირდაპირი მომხმარებლის კონტრაქტი ერთმანეთისგან განსხვავდება. ESCO-ს ბალანსში უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლები და პირდაპირი მომხმარებლები ცალ-ცალკე ჩანან. ამიტომ საერთო იმპორტის ცვლილებიდან ყველა კომპანიის ხარჯის ერთნაირი შემცირების დასკვნა ვერ გამომდინარეობს.

BTU-ს მკვლევრების შეფასებით, საქართველოსთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი შესაძლებლობა ზამთრის მომარაგების პირობების გაუმჯობესებაა: ხელმისაწვდომი ენერგია, გამჭვირვალე შესყიდვის ხარჯი და საიმედო მიწოდება ერთად ქმნის ეკონომიკურ სარგებელს. ამ სამიდან მხოლოდ ერთის გაუმჯობესება დანარჩენების მნიშვნელობას არ ამცირებს. ყველაზე იაფი შეთანხმებაც ნაკლებად გამოსადეგია, თუ საჭირო დროს შესაბამისი მოცულობა ვერ მოდის.

ამიტომ შემდეგი მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მხოლოდ ახალი ფასის გამოცხადება არ იქნება. საჭირო იქნება იმის დანახვაც, რომელ მოცულობას ეხება შეთანხმება, რა პერიოდზე მოქმედებს და როგორ აისახება ფაქტობრივი ხარჯი მარეგულირებლის გაანგარიშებაში. ამ მონაცემების გარეშე კონკრეტული ოჯახის ან საწარმოს დანაზოგის გამოთვლა ნაადრევია.

წლის პირველი ცხრა თვის გადათვლიდან მთავარი პასუხი უკვე ჩანს: საქართველოს იმპორტის საჭიროება წლის განმავლობაში ძლიერ არათანაბრად ნაწილდება. ზამთრისთვის უკეთესი შესყიდვა სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური საკითხი. მომხმარებლისთვის მისი ღირებულება კი საბოლოოდ იმით უნდა შეფასდეს, რამდენად აუმჯობესებს მომარაგებას და როგორ იცვლება სრულად დასაბუთებული ხარჯი.

კითხვა და პასუხი

Q: ნიშნავს 91.2%, რომ საქართველოს ელექტროენერგიის 91.2% იმპორტირებულია?

A: არა. 91.2% არის იანვარ–მარტის წილი იანვარ–სექტემბრის მთლიან აღრიცხულ იმპორტში. ეს მოხმარებაში იმპორტის წილი არ არის.

Q: რატომ გამოვყავით აფხაზეთისთვის რუსეთიდან მიწოდება?

A: ESCO ამ ნაკადს ცალკე აღნიშნავს. მისი გამოკლებით ვამოწმებთ, რჩება თუ არა სეზონური კონცენტრაცია; პირველი კვარტლის წილი 87.4%-ია.

Q: შესყიდვის გაიაფება როდის გამოჩნდება ანგარიშზე?

A: თარიღისა და ოდენობის დასადგენად საჭიროა შესაბამისი ხარჯობრივი მონაცემები და მარეგულირებლის გადაწყვეტილება. წარმოდგენილი ბალანსი ამ შედეგს არ პროგნოზირებს.

Q: რატომ არ გამოვთვალეთ წლიური დანაზოგი?

A: განხილული წყაროები ყველა შესაბამისი კონტრაქტის ფასს, მოცულობასა და მოქმედების პერიოდს არ გვაძლევს. წარსულის მთელი იმპორტის ერთ ფასობრივ სხვაობაზე გამრავლება რეალურ დანაზოგს ვერ დაადგენს.